Wybrane artykuły z działu Historia

Federacja Rosyjska zgodnie z Konstytucją z 1993 roku została podzielona na 89 podmiotów federacji, o zróżnicowanej randze. W wyniku późniejszych zmian (m.in. inkorporacja Krymu) liczba podmiotów federacji zmieniała się i w 2014 roku wynosi ...

Bardzo często w mediach można słyszeć o negatywnych zjawiskach demograficznych występujących na terenie Rosji. Mówi się, że Rosjan ubywa. Jak to naprawdę jest? Dlaczego tak się dzieje? Jakie są perspektywy dla rosyjskiego społeczeństwa? Ilu ...

Powierzchnia Rosji Powierzchnia Rosji wynosząca ponad 17mln km2 stanowi w przybliżeniu 1/6 powierzchni ziemi. Natomiast pod względem ludności Rosji zajmuje dopiero 6 miejsce. Co ciekawe niemal 80% mieszkańców Rosji zamieszkuje część ...

W Polsce panuje powszechne przekonanie, że znamy naszego wschodniego sąsiada lepiej niż własną kieszeń. "Znawców" Rosji jest w naszym kraju mniej więcej tylu co ekspertów od piłki nożnej, czy medycyny. A o rzeczywistej znajomości futbolu, czy ...

Każdy z nas słyszał o wielokrotnych zmianach nazw niektórych rosyjskich miast. Najbardziej znane przykłady to Petersburg będący kiedyś Leningadem i Piotrogrodem, czy też Wołgograd, który wszedł do historii jako Stalingrad. Takich przykładów jest w ...

Do wyborów prezydenckich w 2004 roku Ukraina szykowała się kilkanaście miesięcy. Gdy nad Dnieprem trwały decydujące przygotowania dwóch zwaśnionych obozów politycznych, w Polsce mało kto, łącznie z politykami i dziennikarzami interesował się ...

  1917 marzec: powstanie Centralnej Rady Ukraińskiej w Kijowieczerwiec: Centralna Rada powołuje ukraiński rząd tymczasowy (Generalny Sekretariat)grudzień: bolszewicy proklamują utworzenie Ukraińskiej Republiki Rad

Ukrainiec jako wróg w prasie toruńskiej 1920-1939. Toruń w okresie międzywojennym był najważniejszym ośrodkiem wydawniczym województwa pomorskiego. Wpłynęły na to przede wszystkim tradycje wydawnicze zaboru pruskiego (drukowano tutaj jedną z ...

Liczebność, rozmieszczenie, struktura społeczno-zawodowa, organizacje Wśród prac poruszających zagadnienie liczebności Ukraińców widoczne są rozbieżności. Wynika to z tego, iż jedyne źródła, które są wykorzystywane przy jej podawaniu obarczone są ...

1 Uczestnictwo w strukturach izby Posłowie ukraińscy niezwykle aktywnie uczestniczyli w pracach Sejmu II kadencji. Na drugim posiedzeniu w dniu 28 marca 1928 r. przeprowadzono wybór prezydium Izby Poselskiej. Kandydatem Ukraińsko-Białoruskiego ...

W wiek XIX Rosja wkraczała z ukształtowaną, chociaż jeszcze nieliczną, elitą intelektualną, świadomą związków z europejską kulturą, nauką, sztuka, a nawet modą.

Święte Przymierze, pomimo swej mistycznej formy stworzonej dla potrzeb Aleksandra I - inicjatora zachowania pokoju tym właśnie sposobem krucjat, było instytucją nader stabilną i o sporym znaczeniu, choć przez współczesnych sobie uważane było za ...

W wiek XX Rosja wchodziła jako jedyne mocarstwo, w którym władza była niczym nieograniczona, wolności jednostek zredukowane były do zera, nawet ziemiaństwo nie mogło liczyć na całkowitą swobodę. Panowało bowiem samodzierżawie, czyli car był jedynym ...

Kolonizacja rosyjska, to kolonizacja państwa, które kierowało się przede wszystkim względami politycznymi, a potem dopiero ekonomicznymi. Już pod koniec XVIIIw. do Rosji należała cała Syberia aż po Ocean Spokojny wraz z Kamczatką i Alaską (Sprzedana ...

Rewolucja Październikowa została przeprowadzona w celu zaprowadzenia nowego, oczywiście doskonalszego porządku w Rosji. Pod sztandarami walki o władzę dla ludu i mas uciskanych obalono, i tak osłabioną po rewolucjach tak 1905-go roku, jak i lutowej, ...

W lutym 1917 roku nikt nie przypuszczał, że właśnie rozpoczynająca się rewolucja rozpocznie proces, który przekształci Rosję carską w państwo totalitarne. Spodziewano się raczej demokracji i wolności, lecz w zamian rodziła się brutalna ...

W okresie istnienia Związku Radzieckiego jednym z najczęściej zadawanych pytań dotyczy tego, kto w rzeczywistości rządził państwem. Oficjalna propaganda odpowiadała utartymi sloganami: "Cała władza w rękach Rad", czy też: "Partia - nasze ...

ZSRR prowadził dwupiętrową politykę zagraniczną już od 1919 roku. 1. Polityka prowadzona w oparciu o tradycyjne sposoby ( na szczeblu oficjalnym ) 2. Równocześnie polityce bolszewiccy wprowadzili III międzynarodówkę - Komintern (1919 - 1943)

Wrogość do Polski była głównym powodem, dla którego część prawicy niemieckiej wypowiadała się za porozumieniem ze Związkiem Radzieckim. Mimo braku formalnego uznania rządu radzieckiego przez mocarstwa zachodnie zaproszono go, podobnie jak Niemcy, do ...

Rok 1993 przyniósł poważne problemy młodemu, rosyjskiemu systemowi demokratycznemu. Właśnie w tym roku na scenie politycznej w Rosji zachodziły procesy, których efekty widoczne są po dziś dzień.

Udane odsunięcie od władzy parlamentu oznaczało nie tylko zwycięstwo prezydenta i likwidację nieregulowanej dwuwładzy, ale także zmuszało rządzących do szybkiego stworzenia nowego systemu politycznego. Dlatego też w październiku i listopadzie ...

Konstytucja Federacji Rosyjskiej  przyjęta w ogólnonarodowym referendum w dniu 12 grudnia 1993 rokuMy, składający się z wielu narodów lud Federacji Rosyjskiej, złączeni wspólnym losem na swej ziemi, utwierdzając prawa i wolności ...

Na tej stronie zaprezentowana zostanie ustawa zasadnicza, której wprowadzenie można uznać za jedną z najważniejszych reform post-komunistycznej Rosji. Przyjęcie w grudniu 1993 roku konstytucji oznaczało przede wszystkim zerwanie z dotychczasowym ...

Najważniejszymi wydarzeniami politycznymi w połowie lat 90-tych w Rosji były zaplanowane na ten czas wybory. Najpierw, bo jeszcze w grudniu 1995 roku, odbyć się miały wybory do Dumy Państwowej, natomiast pół roku później obywatele mieli zdecydować, ...

Za jeden z podstawowych celów swojej prezydentury Władimir Putin wyznaczył sobie reorganizację władzy państwowej. Reforma ta dla obozu władzy posiadała wysoki priorytet zwłaszcza ze względu na coraz częściej powtarzające się pytanie ...

Jednym z największych problemów Rosji z pewnością jest nieefektywność i archaiczność aparatu biurokratycznego. Powszechnym zjawiskiem jest także szerząca się na wszystkich szczeblach urzędów korupcja.

Wysokie znaczenie służb mundurowych w Rosji nie podlega dyskusji. Świadczy o tym chociażby ilość środków przeznaczanych corocznie na utrzymanie bezpieczeństwa wewnętrznego i obrony narodowej. W 2003 r. na powyższe cele przeznaczono aż 25% ...

Sektor mieszkalnictwa jest w Rosji jednym z najważniejszych segmentów gospodarki. Przed reformą wydatki budżetu federalnego na utrzymanie mieszkań wynosiły 8% sumy rozchodów. Jest to kwota porównywalna z tą, jaka ponoszona jest na obronę ...

Problem reformowania systemu wymiaru sprawiedliwości jest poruszany od początku lat 90-tych. Najwięcej zmian wprowadziła konstytucja FR z 1993 r., która dała podstawy formowania władzy sądowniczej według nowoczesnych wzorców. Kolejnym ...

Po osiągnięciu pewnych sukcesów w stabilizacji gospodarki w latach 1995-1997 zarówno rząd rosyjski jak i międzynarodowe organizacje finansowe spodziewały się, że w Rosji kontynuowany będzie pozytywny trend wzrostu gospodarczego. Jednak ...

Na tej stronie prezentujemy Państwu dane statystyczne rosyjskiej gospodarki. Poniżej znajdują się informacje na temat podstawowych współczynników ekonomicznych Rosji wraz z przedstawieniem dynamiki ich zmian w latach 2000-2004. Aby uwiarygodnić ...

Na niniejszej stronie zaprezentowane zostaną wydarzenia oraz metody jakimi kierowali się rosyjscy reformatorzy w pierwszym okresie transformacji gospodarki, zaraz po rozpadzie Związku Radzieckiego. Samo przedstawienie faktów byłoby niewystarczającym ...

Jak już wspomniano w innym miejscu reforma rosyjskiej gospodarki opierała się trzech głównych filarach: liberalizacji cen, otwarciu gospodarki oraz na prywatyzacji. I właśnie tej ostatniej reformie, reformie denacjonalizacji, poświęcona ...

Ta strona poświęcona zostanie na omówienie losów reformy prywatyzacyjnej w latach 1994-1999. Początek tego okresu przypada na zmianę strategii przeprowadzania denacjonalizacji. Prywatyzacja czekowa została zastąpiona, w teorii, ...

Jak już wspomniano w innym miejscu reforma rosyjskiej gospodarki opierała się trzech głównych filarach: liberalizacji cen, otwarciu gospodarki oraz na prywatyzacji. I właśnie tej ostatniej reformie, reformie denacjonalizacji, poświęcona zostanie niniejsza strona. Jako, że proces prywatyzacji jest rozciągnięty w czasie i przeprowadzany jest stopniowo, w tej części pracy, opisany zostanie jedynie jego pierwszy etap obejmujący lata 1992-1993. Poniżej omówione zostaną programy prywatyzacyjne, szczegółowo zaprezentowany zostanie zrealizowany wariant reformy, jej przebieg, a także rezultaty. Swoje miejsce znajdzie także społeczny aspekt prywatyzacji, i nie chodzi li tylko o wymierne zyski majątkowe obywateli, ale także o wpływ na kształtowanie się nowej, kapitalistycznej mentalności.

Proces prywatyzacji we wszystkich krajach postkomunistycznych, ale także i niektórych wysoko rozwiniętych (czego dobitnym przykładem może być Wielka Brytania) odgrywał, i wciąż odgrywa, ogromną rolę w transformacji państwa. Na gruncie rosyjskim prywatyzacja oznaczała także ostateczny krach fundamentów systemu komunistycznego. Bo to właśnie na polu nacjonalizacji Związek Radziecki najbardziej zbliżył się do utopii Marksa-Engelsa, zakładającej pełną likwidację własności prywatnej. Za czasów komunistycznych udało się znacjonalizować ponad 90% przedsiębiorstw, co w założeniach miało spowodować dobrobyt i rozwój. Rzeczywistość okazała się zgoła odmienna: brak inicjatywy prywatnej i fatalne zarządzanie państwowymi zakładami okazały się jednymi z czynników, które doprowadziły do bankructwa radzieckiego imperium. I właśnie po upadku systemu komunistycznego prywatyzacja miała być nie tylko procesem uzdrawiania gospodarki, ale miała być także początkiem kształtowania się nowej świadomości społecznej oraz nauką gospodarowania własnym majątkiem.

Dla rządu Jelcyna-Gajdara nie ulegało wątpliwości, że własność prywatna jest nieodzowną częścią rozwijającej się wolnorynkowej gospodarki. Odpowiedzialnym za przeprowadzenie reformy prywatyzacyjnej w rządzie był Anatolij Czubajs we współpracy z premierem Gajdarem. W obozie rządowym zdawano sobie sprawę z faktu, iż funkcjonowanie państwowych przedsiębiorstw i monopolów negatywnie wpływa na efektywność produkcji, a co za tym idzie, i całej gospodarki. Dodatkowym impulsem do przeprowadzenia prywatyzacji była panująca w Zachodnich krajach swoista moda na prywatyzację. Najbardziej znanym przykładem są reformy przeprowadzone w Wielkiej Brytanii, gdzie rząd Margaret Thatcher, pomimo gwałtownych protestów pracowników przeforsował prywatyzację sektora wydobywczego. Ponadto, ostatnie w XX w. w Europie próby nacjonalizacji podjęte przez francuskiego socjalistę Francois Mitterrand'a zakończyły się pełnym niepowodzeniem, a punkt nacjonalizacji zniknął ze wszystkich programów partii socjalistycznych. Jak widać, rząd rosyjskich reformatorów nie miał alternatywy programowej dla prywatyzacji, jednak z jej przeprowadzeniem wstrzymano się do czasu wprowadzenia swobodnych cen i wolnego handlu.

 

Program prywatyzacji

Podstawowym pytaniem dotyczącym prywatyzacji był sposób jej przeprowadzenia. Możliwe były dwa warianty: tzw. "wschodni model" zakładający szybką i darmową (lub prawie bezpłatną) denacjonalizację, oraz "model zachodni" polegający na długotrwałym wyprzedawaniu państwowych przedsiębiorstw efektywnym managerom po rynkowych cenach. W prywatyzacji "zachodniej" przeprowadzano wiele czynności mających na celu przygotowanie sprzedawanego obiektu by zachęcić inwestorów. Decydowano się na sprzedaż mienia państwowego po cenach rynkowych wyznając zasadę, iż przyszły właściciel lepiej zadba o przedsiębiorstwo, jeśli zapłaci za nie dużą sumę pieniędzy. Ponadto, inwestorów zobowiązywano do przeprowadzania kolejnych inwestycji mających na celu rozwój przedsiębiorstwa i utrzymanie zatrudnienia załogi. Pozyskaniu efektywnych inwestorów-managerów oraz wycenie wartości sprzedawanego przedsiębiorstwa służył rozwinięty rynek kapitałowy. We "wschodnim" modelu prywatyzacji podstawowym wyznacznikiem było zachowanie szeroko rozumianego ładu społecznego. Temu służyć miało bezpłatne przekazywanie akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw, zwłaszcza grupom społecznym, które najwięcej mogły utracić w czasie transformacji gospodarki.

Okazało się jednak, że rząd rosyjski nie miał swobodnego wyboru pomiędzy dwoma wyżej wymienionymi wariantami prywatyzacji. Realia post-sowieckie w znacznym stopniu różniły się od warunków Europy Zachodniej i nie pozwalały na przeprowadzenie powolnej reformy denacjonalizacji. Przede wszystkim w Rosji cierpiano na brak kapitałów, za które inwestorzy mogliby wykupić dobra państwowe, zaś inwestycje zagraniczne były w owym czasie niewystarczające. Brakowało także rynku kapitałów i specjalistów, dzięki którym możliwy byłby proces przygotowania i uatrakcyjnienia sprzedawanych przedsiębiorstw. Inną rosyjską właściwością była złożona sytuacja polityczna okresu przejściowego. Chodzi przede wszystkim o zmianę rządzących elit. Należało zaspokoić interesy ustępującej nomenklatury, by osłabić jej negatywne oddziaływanie na reformowanie gospodarki. I właśnie dlatego zdecydowano się na szybszy, acz gorszy jakościowo, wariant prywatyzacji.

Przeniesieniem i adaptacją do warunków rosyjskich zagranicznych programów prywatyzacji zajmowało się kilka grup politycznych. Jako pierwszy swój program zaprezentował zespół pod kierownictwem G. Jawlińskiego. Proponowano w nim kontrolowaną, jednakową na całym terytorium Rosji, sprzedaż dóbr państwowych za pieniądze dowolnemu kupcowi, bez ulg i zakazów. Program ten, podobny do wariantu zastosowanego na Węgrzech, został skrytykowany przez rząd za założenie istnienia kapitałów, których w rzeczywistości brakowało. Poza samym programem ekipa Jawlińskiego przygotowała także zbiór dokumentów potrzebnych do przeprowadzenia reformy. Chodzi tutaj o dokumenty stwarzające podstawy struktur rynkowych: aukcji, giełd, komisji czy konkursów. Dokumenty te były niejednokrotnie wykorzystywane podczas prywatyzacji w Rosji oraz w innych państwach byłego obozu radzieckiego.

Ze zgoła odmiennym planem wystąpił Michaił Maliej, przewodniczący Państwowej Komisji ds. zarządzania majątkiem państwowym. Proponował on tzw. "ludową prywatyzację", zakładającą bezpłatne rozdzielenie dóbr państwowych po równo, dla wszystkich obywateli Rosji. W ten sposób Maliej proponował sprywatyzować ok. 70% przedsiębiorstw. Obywatele mieli dostać swoją "dolę" w walucie umownej tak, aby inflacja nie obniżyła wartości ich udziałów, ponadto niewpuszczenie na rynek finansowy "żywych" pieniędzy zapobiegłoby dalszemu wzrostowi inflacji. Był to wariant zakładający istnienie czeków prywatyzacyjnych.

Rząd zdecydował się jednak na program pośredni. U podstaw nowej reformy leżała zasada ścisłej regulacji procesu prywatyzacji. Zabraniała ona spontanicznej, nomenklaturowej grabieży majątku państwowego. Zdecydowano się na szybką i bezpłatną prywatyzację sporej części dużych i średnich przedsiębiorstw. Na sprzedaż wystawiono ponad 200 tys., jednak aby dane przedsiębiorstwo mogło być sprywatyzowane należało złożyć specjalny wniosek (do końca roku 1993 złożono ponad 140 tys. takich wniosków). Kolejną cechą programu było sformułowanie, że właścicielami dużych i średnich przedsiębiorstw zostaną wyłącznie otwarte spółki akcyjne. Wszyscy obywatele mieli dostać bezpłatne, ważne rok, czeki prywatyzacyjne, za które można było wykupywać akcje przedsiębiorstw. Nominalną wartość czeku ustalono na poziomie 10 tys. rubli. Była to suma umowna, gdyż realną wartość czeku miały ustalić aukcje, na których można było kupować akcje. Bardzo ważnym elementem programu było zezwolenie na wolny obrót czekami prywatyzacyjnymi, co miało służyć pojawieniu się zjawiska koncentracji kapitału. Dalszemu rozwojowi rynku kapitałowego podporządkowany był punkt programu dotyczący utworzenia Czekowych Funduszy Inwestycyjnych. Były to instytucje mające prawo zarządzać czekami obywateli, wykupywać akcje przedsiębiorstw, zaś zyskami miały się dzielić ze swoimi depozytariuszami w postaci wypłacanych dywidend.

W programie prywatyzacji przewidziano dwa warianty ulg i przywilejów dla załóg prywatyzowanych przedsiębiorstw. Był to kompromis pomiędzy ideą czekowej prywatyzacji i powszechnie panującym przekonaniem, że skoro ziemia ma należeć do chłopów, to fabryki powinny przypaść w udziale robotnikom.Pierwszy wariant przewidywał następujące preferencje dla zatrudnionych w przedsiębiorstwie: 25% akcji miało być bezpłatnie przekazanych pracownikom, jednak akcje te nie posiadały prawa głosu, dodatkowe 15% akcji z prawem głosu pracownicy i kadra kierownicza mogła kupić ze zniżką 30%, pozostałe 60% akcji miało trafić przede wszystkim do dużych inwestorów i obrotu publicznego. Drugi wariant zakładał wykupienie przez pracowników 51% akcji po cenie o 70% wyższej od nominalnej wartości. Za połowę tych akcji można było zapłacić za pomocą czeków, natomiast zabraniano korzystania z kredytowanego zakupu aukcji. Pozostałe 49% akcji trafiało na aukcje, gdzie mogły być kupione za czeki i gotówkę. W rzeczywistości zdecydowana większość przedsiębiorstw, bo aż 75%, została podana prywatyzacji w oparciu o drugi wariant.

Według założeń rządu taki plan prywatyzacji miał na celu nie tylko zapewnienie rozwoju gospodarki narodowej, ale także pogodzenie interesów wszystkich grup społecznych i tym samym zachowanie ładu publicznego w państwie. Każdy obywatel mógł mieć nadzieję, że i jemu dostanie się jakaś część prywatyzowanego mienia państwowego. Robotnicy nie mieli powodu do narzekań, gdyż dzięki programowi ulg byli grupą teoretycznie najbardziej uprzywilejowaną podczas procesu denacjonalizacji. Kadra dyrektorska i administracja wczuwały się w rolę nowych gospodarzy przedsiębiorstw i współpracując z kolektywami robotniczymi liczyli, że uda im się podporządkować wolę pracowników i tym samym wywalczyć dla siebie korzystne warunki sprzedaży firmy. Nowo powstała warstwa managerów uważała, że tylko ona jest w stanie efektywnie zarządzać przedsiębiorstwem i prędzej czy później udziały w sprywatyzowanych podmiotach zostaną przekazane właśnie jej. Pozostała cześć społeczeństwa także liczyła na otrzymanie akcji przedsiębiorstw, a umożliwić jej to miały bezpłatnie rozdawane czeki prywatyzacyjne.

 

Przebieg reformy i jej efekty

Prywatyzacja jako jedna z nielicznych reform przeprowadzonych w Rosji w latach 90-tych, raz rozpoczęta, przebiegała płynnie niezależnie od sytuacji i wydarzeń politycznych. Można wywnioskować, że reforma ta była niejako efektem niepisanego porozumienia "ponad podziałami", zawartego przez antagonistyczne ugrupowania, a sama idea prywatyzacji nie była przedmiotem sporów i dyskusji. Właśnie dlatego przebieg uchwalania aktów prawnych niezbędnych do rozpoczęcia reformy przebiegał w miarę sprawnie. Ponadto, rządowi zależało na szybkim przeprowadzeniu prywatyzacji by dać impuls do rozwoju gospodarki oraz uspokoić potencjalne napięcia społeczne wywołane drastycznym pogorszeniem się sytuacji materialnej obywateli spowodowanym rozpoczętą liberalizacją gospodarki.

Pierwsze oficjalne akty prawne rozpoczynające proces prywatyzacji zostały ustalone już w lipcu 1991 roku, jednak ich realizacja okazała się niemożliwa ze względów ekonomiczno-politycznych. W związku z tym przystąpiono do przygotowania kolejnej wersji programu. Jego główny nurt został wypracowany jeszcze pod koniec 1991 roku, zaś 29 stycznia 1992 roku Prezydent Jelcyn podpisał ustawę nr 66, która uchwalała podstawowe zasady reformy. Ustawa ta przewidywała ponadto, iż plan reformy powinien zostać jeszcze zaakceptowany przez parlament i wówczas zyskałby moc prawną. Ostatecznie parlament zaaprobował rządową wersję programu prywatyzacji 11 czerwca 1992 roku, czyli jeszcze przed eskalacją konfliktu z prezydentem.

Jak już wspomniano na stronie o reformach Gajdara, po pierwszej poważnej porażce rządu i prezydenta Jelcyna w konfrontacji z parlamentem, poniesionej pod koniec lipca 1992 roku, a dotyczącej kształtowania polityki monetarnej przez Bank Centralny, ekipa reformatorów zdecydowała się na przyspieszenie reform mających odbudować poparcie społeczne dla transformacji. Podstawowym środkiem w realizacji tego celu było natychmiastowe wprowadzenie w życie programu masowej prywatyzacji. Stało się to jeszcze w sierpniu 1992 roku gdy prezydent Jelcyn podpisał dekret ostatecznie akceptujący czekową prywatyzację. Na jego mocy, o czym już wspomniano powyżej, każdy obywatel miał po 1 października 1992 roku otrzymać czek prywatyzacyjny. Ponadto ustalono, iż z końcem września upływa ostateczny termin wyboru przez przedsiębiorstwo jednego z wariantów prywatyzacji. Od tego momentu cały proces prywatyzacji przebiegał już bardzo szybko. Już w grudniu 1992 roku zakończono wydawanie czeków i rozpoczęto, zakrojoną na szeroką skalę sprzedaż akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw na aukcjach. Rozpoczęta na przełomie lat 1992/93 wolna sprzedaż akcji spowodowała lawinową prywatyzację, która trwa po dziś dzień, zmieniając z czasem jedynie formę oraz tempo. Nawet konflikt polityczny roku 1993, w którym to kluczową, ideologiczną rolę odgrywała krytyka sposobu realizacji prywatyzacji oraz brak akceptacji parlamentu na dalszy proces denacjonalizacji w tym kształcie, nie zaszkodziły samej reformie. Jej realizacja leżała już wówczas w rękach przedsiębiorców, społeczeństwa oraz pracowników.

W rezultacie pierwszego etapu reformy, tzw. prywatyzacji czekowej, trwającego do pierwszych miesięcy 1994 roku, sprywatyzowano ponad połowę ogólnej ilości przedsiębiorstw państwowych. Już w pierwszej połowie roku 1994 2/3 PKB było wytwarzane przez niepaństwowy sektor gospodarki co dobitnie świadczy o stopniu zaawansowania reformy. Natomiast wpływy z prywatyzacji nie były wysokie, czego zresztą się spodziewano przystępując do realizacji reformy. Do końca roku 1993 napłynęło jedynie 760 mld. rubli, czyli tylko o 15% wpływy przekroczyły wartość nominalną prywatyzowanego majątku, w dodatku mierzoną zawodną metodą wartości księgowej. Niskie dochody z prywatyzacji były spowodowane faktem, iż zobowiązania załóg pracowniczych, czyli głównego nabywcy, były rozłożone na raty i dodatkowo występowały trudności z windykacją należności.

Poniżej zaprezentowany został wykres ilustrujący dynamikę prywatyzacji w latach 1992-1993. Zaprezentowane w nim dane zostały przedstawione w wielkościach skumulowanych rosnących. Warto zwrócić uwagę na istotne wahania liczby przedsiębiorstw państwowych, spowodowane przede wszystkim przemianami strukturalnymi i podziałem przedsiębiorstw. Innym wnioskiem płynącym z analizy wykresu jest fakt stałego utrzymywania się dużej ilości wniosków będących na etapie rozpatrywania. Świadczy to o niewydolności systemu prywatyzacyjnego, który stał się tzw. "wąskim gardłem" całej reformy. Wykres ilustruje także stały wzrost liczby sprywatyzowanych przedsiębiorstw w stosunku do liczby przedsiębiorstw państwowych.

prywatyzacja w Rosji

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż proces prywatyzacji nie przebiegał w jednakowym tempie we wszystkich regionach Rosji. Największy stopnień prywatyzacji w pierwszym etapie reformy osiągnięto w regionach: Północno-Zachodnim, Centralnym, Wschodnio-Syberyjskim, natomiast najwolniej prywatyzacja przebiegała na Dalekim Wschodzie, w Zachodniej Syberii oraz w obwodzie Kaliningradzkim. Równie niejednostajnie reforma przebiegała w poszczególnych gałęziach gospodarki. Największy odsetek sprywatyzowanych przedsiębiorstw w stosunku do ogólnej liczby dopuszczonych do sprzedaży podmiotów w obrębie danej gałęzi gospodarki, zanotowano w przemyśle lekkim, spożywczym, materiałów budowlanych, handlu, usługach, gastronomii oraz transporcie samochodowym. W wyżej wymienionych sektorach stopień prywatyzacji znacznie przewyższa średnią krajową i sięga w niektórych gałęziach nawet 100%. Najmniejszy stopień prywatyzacji osiągnięto w rolnictwie, przemyśle ciężkim, maszynowym, stalowym oraz obiektach niezakończonego budownictwa.

Podstawową linią krytyki reformy prywatyzacji było sformułowanie o ograbieniu społeczeństwa i zmarnotrawieniu majątku państwowego. Procederu tego mieli dokonać "czerwoni" dyrektorzy fabryk w porozumieniu z załogami-udziałowcami. W zamian za zatrudnienie kadry kierowniczej, dyrektorzy mieli obiecywać dotacje rządowe. W rzeczywistości nikt osobiście nie stracił na prywatyzacji, choć jak pokazują dane statystyczne zewnętrzni inwestorzy, czyli największa część społeczeństwa otrzymała jedynie 10% akcji. Natomiast lwia część akcji przypadła w udziale kolektywom pracowniczym i kadrze dyrektorskiej. Tym samym zniweczono ideę ministra Czubajsa zakładającą powstanie w Rosji "ludowego kapitalizmu". Wątpliwości budził przede wszystkim ustalony wybór wariantów prywatyzacji. W związku z przewagą drugiego wariantu G. Jawliński uznał, iż, to co zachodziło w Rosji było nie prywatyzacją, a kolektywizacją, która oddaje przedsiębiorstwa we władanie managerom i zatrudnionym. W ich interesie leży podwyższanie płac, nie inwestowanie.

Oprócz niesprawiedliwego podziału i dostępu do akcji występowały inne negatywne zjawiska, niejednokrotnie kryminogenne. W czasie prywatyzacji ujawniono kilkadziesiąt tysięcy przypadków złamania prawa. Dosyć częstym naruszeniem przepisów był udział dyrektorów jako osób fizycznych w prywatyzacji kierowanych przez nich przedsiębiorstw. Nagminnym przykładem malwersacji finansowych było celowe zaniżanie przez kadrę dyrektorską wartości prywatyzowanego przedsiębiorstwa by później móc, za niewielkie pieniądze, nabyć akcje własnej firmy. Dalszemu wzrostowi władzy dyrektorów miał zapobiegać dekret prezydenta Jelcyna ze stycznia 1994 roku ograniczający uprawnienia dyrekcji. Zabraniano kierownictwu organizowania zebrań akcjonariuszy i nakazywano liczyć się z ich ustaleniami. Od tego momentu w zarządach przedsiębiorstw nie mogło zasiadać więcej niż 1/3 pracowników-akcjonariuszy. Zabraniano także dyrekcji ograniczania wolnego handlu akcjami przedsiębiorstwa. Do poważnych problemów w realizacji prywatyzacji należy zaliczyć także opór władz lokalnych, które sprzeciwiały się udziałowi inwestorów z innych regionów Rosji w przemianach własnościowych lokalnych przedsiębiorstw. Efektem wspomnianego sprzeciwu było zmniejszenie konkurencyjności inwestorów i uzyskiwanie niższych cen za sprzedawane akcje Problem ten został rozwiązany dopiero w drugiej połowie 1993 roku.

Kolejnym punktem krytyki była zbyt niska cena, jaką uzyskano za sprywatyzowane przedsiębiorstwa. Jednak, według rządu, wyższej ceny nie dało się ustalić gdyż brakowało kapitału, oraz chętnych do zakupu akcji za wyższą cenę. Dla inwestorów zagranicznych Rosja na początku lat 90-tych była jednym z wielu rynków, w który można było zainwestować, w dodatku był to rynek najmniej stabilny spośród krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Wśród krytyków reformy panowało powszechne przekonanie rodem z czasów ZSRR, że wartość przedsiębiorstwa jest równa wydatkom jakie poniesiono na jego budowę. Natomiast w realiach wolnorynkowych wartość firmy ustalana jest zazwyczaj w ścisłej zależności od praw popytu i podaży.

Niestety, stworzona na potrzeby prywatyzacji infrastruktura rynku finansowego okazała się zbyt krucha, by na stałe zadomowić się w rosyjskiej gospodarce. Z czasem znaczenie giełd i aukcji finansowych zostało ponownie zmarginalizowane, zaś sam rynek finansowy wciąż był niezdolny do oceny rynkowej wartości przedsiębiorstw. Wbrew oczekiwaniom rządu nie funkcjonował wciąż rynek funduszy inwestycyjnych, który miał powstać na bazie funduszy czekowych.

Najbardziej podzielone są zdania jeśli mowa jest o aspekcie społecznym w sensie oddziaływania reformy na obywateli. Wśród zwolenników reformy panuje przekonanie, że to właśnie dzięki prywatyzacji Rosjanie mogli się na własnej skórze przekonać, bo szły za tym konkretne czyny, o szczerych chęciach władz podzielenia się majątkiem państwowym. Społeczeństwo karmione przez dziesięciolecia ideą kolektywnej własności po raz pierwszy otrzymało wyraźny sygnał, że od teraz gospodarka narodowa będzie się opierać przede wszystkim o własność prywatną. Prywatyzacja miała być zachętą do efektywnego zarządzania prywatnymi majątkami, co za czasów Związku Radzieckiego było nie tylko ryzykowne, ale wręcz niebezpieczne. Z kolei przeciwnicy poczynań rządu zwracali uwagę na brak zaangażowania społeczeństwa w zarządzaniu sprywatyzowanymi przedsiębiorstwami, czego dobitnymi przykładami, mającymi miejsce zwłaszcza na wsi, mogą być wymiany akcji i czeków na produkty żywieniowe, takie jak masło, czy cukier. Wywnioskować z tego można, iż społeczeństwo wciąż nieufnie podchodziło do decyzji władz, a w czasie szalejącej hiperinflacji pewniejszym środkiem finansowym była żywność niż nominalna wartość papieru wartościowego.

Podsumowując przebieg pierwszej fazy prywatyzacji w Rosji należy ocenić ją pozytywnie. Pomimo niektórych negatywnych zjawisk, wypaczających sens reformy, denacjonalizacja została rozpoczęta w Rosji bardzo sprawnie. Gospodarka, która była dotychczas najbardziej "państwową" na świecie w przeciągu zaledwie dwóch lat została w większości sprywatyzowana. Reforma ta zaprowadziła w Rosji w znacznym stopniu stosunki wolnorynkowe i poprawiła efektywność przedsiębiorstw. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż tylko 7% sprywatyzowanych firm nie uzyskiwało zysku, co jest wynikiem w pełni satysfakcjonującym. Nie ulega wątpliwości, iż prywatyzacja była podłożem dla dalszych reform w Rosji, zmieniła ona nie tylko strukturę własności przedsiębiorstw ale także sprawiła, że ciężar odpowiedzialności za rozwój gospodarki spoczywa teraz głównie na barkach prywatnych właścicieli.

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!