Proces tworzenia prawa regulującego działalność inwestycyjną w Rosji, w tym napływ inwestycji zagranicznych, rozpoczął się przed rozpadem ZSRR. W lutym 1999 roku Prezydent Federacji Rosyjskiej podpisał Ustawę „O działalności inwestycyjnej w Federacji Rosyjskiej realizowanej w formie nakładów inwestycyjnych”. Ustawa ta określała prawne i ekonomiczne podstawy działalności inwestycyjnej na terenie Rosji, a także ustanawiała gwarancje równej ochrony praw, interesów i majątku podmiotów tej działalności. W lipcu 1999 roku przyjęta została Ustawa „O zagranicznych inwestycjach w Federacji Rosyjskiej”, zapewniająca równe traktowanie i stabilne warunki prowadzenia działalności przez inwestorów zagranicznych, rozstrzyganie sporów z udziałem arbitrażu międzynarodowego, swobodę repatriacji zysku oraz państwowe gwarancje ochrony inwestycji zagranicznych.

Po wyborach prezydenckich w 2000r. w fazie realizacji i negocjacji było wiele projektów z udziałem inwestorów zagranicznych. Najważniejsze z nich dotyczyły sfery wydobycia ropy naftowej i gazu. W strukturze geograficznej bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Rosji w latach 2000-2004 zachodziły stosunkowo niewielkie zmiany (tab. 1.)

 

Tab. 1. Kraje europejskie – inwestorzy w Rosji w latach 2000-2003 (w % łącznych inwestycji)

 

2000r.

2001r.

2002r.

2003.

Niemcy

11,8%

Cypr

16,3%

Niemcy

20,2%

Wielka Brytania

15,6%

Cypr

11,7%

Wielka Brytania

10,9%

Cypr

11,8%

Niemcy

14,5%

Wielka Brytania

7,7%

Szwajcaria

9,4%

Wielka Brytania

11,5%

Cypr

14,2%

Holandia

5,6%

Holandia

8,8%

Szwajcaria

6,8%

Francja

12,5%

Szwajcaria

4,2%

Niemcy

8,7%

Luxemburg

6,4%

Luxemburg

7,5%

 

Struktura inwestycji zagranicznych w Rosji wskazywała na znaczący udział operacji realizowanych przez organizacje o charakterze holdingowym, zarejestrowanych m.in. w Luksemburgu i na Cyprze. Równie istotne jest też to, że państwa europejskie takie jak Niemcy, czy Francja raczej pożyczały kapitał Rosji, niż podejmowały inwestycje długoterminowe w tym kraju. W okresie 2000-2004 przeszło 70% kapitałów z Niemiec i Francji miało formę pożyczki.

W ciągu ostatnich lat sytuacja gospodarcza Rosji uległa znaczącej poprawie. Zniknął bardzo ostry problem spłaty zadłużenia zagranicznego, które spadło na koniec 2003r. do poziomu 27,5% PKB, podczas gdy jeszcze w 2000r. znacznie przekraczało 50%. Spadła inflacja, wzrosły dochody realne ludności, przeprowadzono szereg reform w sferze gospodarczej, administracyjnej, socjalnej. Pomimo pozytywnych zmian w gospodarce i znacznych inwestycji zagranicznych, problemem dla Federacji Rosyjskiej było ukierunkowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych przede wszystkim w branże związane z ropą i gazem. Koncentracja gospodarki na sektorach energetycznych sprawiła, że Rosja była mocno uzależniona od koniunktury na rynkach światowych. Według ocen analityków sektor energetyczny zapewniał w latach 2002-2004 40% wzrostu PKB

Zarówno Europa Zachodnia, jak i USA skłonne są wspierać nie tyle Rosję, co każdą rosyjską władzę, która ich zdaniem będzie w stanie zapewnić, iż Rosja nie będzie zagrażać światu. Zachód pragnie z jednej strony, demokratycznego przywódcy Rosji, z drugiej zaś silnego, zapominając, że pragnienia te nie są zbieżne. Za czasów prezydentury Putina gospodarka FR ustabilizowała się. Wpływ na to miały zainicjowane reformy gospodarcze, które wpłynęły na względną stabilność polityczną i gospodarczą kraju, a także znaczne rezerwy surowców naturalnych FR oraz tania, relatywnie wykwalifikowana siła robocza. Te czynniki w połączeniu z niepewną sytuacją w Iraku, a także podwyższonym ryzykiem na ¦rodkowym Wschodzie, spowodowały, że Rosją zaczęły interesować się firmy, które chciały dywersyfikować swoją bazę dostaw ropy i gazu. W 2004 roku inwestorzy w sektorze gazowym i naftowym ocenili Rosję jako drugi rynek pod względem atrakcyjności, po Australii.

Dobra koniunktura rosyjskiej gospodarki w latach 2000 – 2004 przekładała się na dynamiczny wzrost napływu inwestycji zagranicznych. Według danych Federalnej Służby Statystyki Państwowej FR w 2004r. do Rosji napłynęło 40,5 mld USD w postaci różnych form inwestycji zagranicznych, co oznaczało wzrost o 36% w porównaniu do roku poprzedniego. Dla porównania w 2003r. inwestycje ogółem wzrosły o 12,5%, tj. prawie 5-krotnie szybciej niż w 2002r. (wzrost 2,6%). Czynnikami, które wpłynęły na wzrost inwestycji w tym okresie były m.in. wysokie ceny ropy, gazu i metali kolorowych na rynku światowym, co zwiększało znacząco możliwości inwestycyjne gałęzi eksportujących te towary i polepszenie się sytuacji finansowej przedsiębiorstw. Szczególnie dynamicznie w latach 2000-2004 wzrosły inwestycje bezpośrednie, które w 2004r. osiągnęły wartość 13,07 mld USD (32% wartości łącznej kwoty wszystkich inwestycji). Wzrost w porównaniu do roku poprzedniego był znaczny, w 2003 roku inwestycje te osiągnęły wartość 6,8 mld USD, tj. o 69,4% więcej niż w 2002r. We wrześniu 2003r. Rosja weszła do pierwszej 10-ki krajów najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów zagranicznych, zajmując na tej liście 8 miejsce (w 2001r. 32, w 2002r. 17 – rating A.T. Kearney). Natomiast agencja Moody’s przyznała Rosji po raz pierwszy ocenę inwestycyjną Baa3.

Pomimo, że wartość inwestycji zagranicznych w Rosji w latach 2000 – 2004 dynamicznie rosła, to widoczne było ich nierównomierne rozmieszczenie. Przed 2000r. większość firm zagranicznych rozpoczynających działalność w Rosji lokowało swoje kapitały niemal wyłącznie w Moskwie. W 1997 roku na stolicę kraju przypadało blisko 70% skumulowanych inwestycji zagranicznych. Pomimo, że w kolejnych latach udział ten malał, to Moskwa pozostała w centrum zainteresowania inwestorów. W 2004 roku do stolicy Rosji napłynęło 15,36 mld USD, czyli 37,9 % łącznej kwoty inwestycji zagranicznych. Jedynie nieznaczna część tej kwoty (1,86 mld USD) miała postać inwestycji bezpośrednich. Istotna część pozostałych inwestycji zagranicznych trafiło do grupy 6-7 regionów o dużym znaczeniu przemysłowym. Do regionów Rosji, które w latach 2000-2004 miały największy udział w napływie inwestycji zagranicznych należą: Moskwa, obwód Moskiewski, republika Tatarska, obwód Tiumeński, Sankt Petersburg, Republika Komi, obwody: Sachaliński, Krasnojarski i Omski (rys. 1).

 

Rys. 1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne według regionów (2003r., mln dolarów)

 

 

Na podstawie „Umowy o rozgraniczeniu produkcji” podpisanej w 1995r. rozpoczęła się realizacja trzech dużych projektów z udziałem kapitału zagranicznego. Były to:

  • Sachalin-1 (z udziałem amerykańskiej firmy Exxon i japońskiej Codeco);

  • Sachalin-2 (z udziałem japońskich firm Mitsui i Mitsubishi, amerykańskiej Maraton, holenderskiej Shell);

  • projekt związany z wydobyciem ropy naftowej w Republice Komi (z udziałem francuskiej firmy Total).

Wartość trzech powyższych projektów oceniana była na 30 mld USD.

Najprawdopodobniej najbardziej znaczącą umową dotyczącą zakupu udziałów
w rosyjskiej firmie z sektora energetycznego, był zakup we wrześniu 2003r. 7,59% akcji Łukoilu przez amerykańską firmę ConocoPhilips za sumę 2 mld dolarów. Na mocy porozumienia amerykańska firma mogła powiększyć swój udział w Łukoilu w ciągu kolejnych 2-3 lat do 20%. ConocoPhilips zgodził się również sfinansować 30% projektu
o wartości 370 mln dolarów, którego celem miała być rozbudowa złóż Łukoilu w Timan-Pechora.

Kolejnym przykładem planowanej dużej inwestycji, był zamiar kupna przez francuską firmę naftową Total 25% plus 1 akcję (pakiet blokujący) akcji firmy Novatek (drugiej firmy rosyjskiej pod względem wielkości produkcji gazu) za sumę 1 mld dolarów. W tym samym dniu, tj. 22 września 2003r., Gazprom (państwowy gigant gazowy) poinformował w swoim memorandum o zawarciu porozumienia z amerykańską firmą Chevron Texaco (kooperant z sektora gazowego), na mocy którego na rynki amerykańskie miał trafić gaz ze złóż Shtokman Arctic.

W 1992r. Ministerstwo Paliw i Energetyki Rosyjskiej oraz PreussenELektra (dawna nazwa E.ON Energie) podpisali Memorandum o współpracy. W 1998r. RAO JES podpisał z E.ON. Energie Memorandum o rozwoju współpracy w dziedzinie elektroenergetyki. W marcu 2002r. RAO JES (holding energetyczny) i E.ON. Energie podpisały protokół‚ dotyczący wspólnego inwestowania w branżę elektroenergetyczną w Federacji Rosyjskiej. Na jego podstawie firmy miały utworzyć wspólne przedsiębiorstwo (51% E.ON.) z udziałem RAO i inwestorów instytucjonalnych (np. EBOiR). Wartość projektu oceniono na 100 mln EUR.

W lipcu 2002r. koncern Asea Brown Boveri (ABB), zajmujący się m.in. dostawą urządzeń dla elektroenergetyki (transformatory, systemy zabezpieczeń), poinformował o podpisaniu kontraktu w wysokości 987 mln USD z Exxon Neftegas Limited na budowę części kompleksu

Sachalin-1. Kontrakt obejmował projektowanie, dostawę materiałów i oprzyrządowania. Sachalin-1 należy do największych projektów z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi. Szacowany poziom wydobycia surowców wynosił 2,3 mld baryłek ropy i 17 trylionów m3 gazu. Produkcja ruszyła w październiku 2005r. i rozpoczęła się na poziomie 50 tys. baryłek dziennie.

Sektor energetyczny nie jest jedynym, którym interesowali się zachodni inwestorzy. Przykładowo holenderski Heineken w ciągu drugiego i trzeciego kwartału 2004 roku dokonał zakupów dwóch browarów: Szichan oraz „Wołga”. Wartość inwestycji oszacowano na ok. 70 mln EUR, natomiast udział firmy w rynku rosyjskim wzrósł do 7%.

Altadies (spółka niemiecko-francuska) podpisała umowę na zakup 80,75 procent czołowej rosyjskiej firmy papierosowej Balkan Star, natomiast amerykańska firma Alcoa podpisała porozumienie z czołowym holdingiem przemysłu metalurgicznego RusAl w sprawie zakupu dwóch fabryk w Samara oraz Belaya Kalitva.

W 2004 roku zawarto również znaczące umowy w sektorze finansowym. GE Capital zakupił za 120 mln USD Delta Bank (który według analityków wydawał najwięcej kart Visa), BNP-Paribas przejął 50% udziału w czołowym rosyjskim banku detalicznym Standard Bank, natomiast UBS oznajmił w sierpniu 2004r. o zwiększeniu swojego udziału w lokalnym banku inwestycyjnym Brunswick UBS z 50% do 100%.

Rosja stała się także atrakcyjnym rynkiem dla inwestorów z sektora samochodowego. W październiku 2004r. Renault przygotowywał się do wykupienia 26% pakietu akcji firmy Avtoframos, który wówczas należał do państwa. Rosyjskim rynkiem była zainteresowana również japońska firma Nissan, która szukała partnera, natomiast niemiecki Volkswagen (VW) planował otworzyć fabrykę w którymś z rosyjskich miast. Ostatecznie podpisano umowę, na mocy której fabryka miała powstać w Obwodzie Kałuskim. Na początku 2004r. francuski Michelin otworzył nową fabrykę, natomiast fińska Nokian Renkaat rozpoczęła budowę fabryki koło St. Petersburga. W rosyjski sektor samochodowy inwestował również General Motors, który w sierpniu 2004r. poinformował o inwestycji wartej 500 mln dolarów, którą będzie realizował z firmą AvtoVaz.

Przykłady innych projektów tab. 2.

Tab. 2. Projekty z zaangażowaniem kapitału zagranicznego w Rosji

Firma

Zaangażowanie kapitałowe firmy

Kraj

pochodzenia

Rodzaj inwestycji

Firma ros. biorąca udział

British Gas, Mobil Corporation

170 mln USD

Wielka

Brytania

Kaspijskie Konsorcjum – budowa i eksploatacja rurociągu transportującego kaspijską ropę naftową

Łukoil, Rosnieft

Eco Bay Maynz

250 mln USD

Kanada

Wydobycie złota – Jakucja

 

Renault

425 mln USD

Francja

Przemysł samochodowy

 

Siemens i Sumittomo

550 mln USD

Niemcy, Japonia

Branża łącznościowa

 

 

Oczywiście nasuwa się pytanie, co było impulsem dla zagranicznych inwestorów. Pomimo pozytywnych zmian w gospodarce, w okresie tym wystąpiło wiele negatywnych zjawisk, które mogły przyczynić się do wycofania zagranicznego kapitału. Poprzez prywatyzację w latach 90, niewielka część rosyjskiego społeczeństwa w bardzo szybkim tempie doszła do znacznych majątków. Wytaczając proces Chodorowskiemu (szefowi firmy Jukos), Putin w pewien sposób spełnił oczekiwania społeczeństwa, które za wszelkie niepowodzenia gospodarcze, za swoją biedę obarcza oligarchów. Pozostało to nie bez wpływu na popularność Putina. Jednakże ten proces niósł za sobą niebezpieczeństwo oskarżenia Putina o autorytaryzm. Rok 2004 upłynął pod znakiem procesu wytyczonego firmie Yukos, co w konsekwencji było złym znakiem dla przestrzegania prawa własności. W 2004 roku zauważalne było również ochłodzenie politycznych stosunków na linii Rosja-Zachód, nie przeprowadzono szeregu reform, wzrosła również kontrola państwa nad gospodarką. Zauważalne to było zwłaszcza w sektorze energetycznym, co uwidoczniło się w 2005r., kiedy to władze rosyjskie poinformowały, że koncesje naftowe przyznawane będą firmom z 51% udziałem kapitału rosyjskiego.

Zaskakujące jest to, że żaden z poniższych przykładów działań nie przyczynił się do wycofania inwestorów zagranicznych z terenów Rosji:

  • W styczniu 2004 roku rząd anulował, na podstawie nowych przepisów, licencję na projekt Sachalin-3, którą posiadała firma ExxonMobli;

  • Firma Royal Dutch/Shell, która zapowiadała inwestycję 10 mld dolarów została zmuszona dopuścić do projektu Sachalin-2 monopolistę Gazprom;

  • W maju oraz czerwcu 2004r. Federalna Agencja Energetyki rozważała prawomocność licencji firm BP-TNK, która obejmowała złoża Samotlor.

Poczynania Rosji nie potwierdziły jej aspiracji wolnorynkowych. Powstaje jednak pytanie czy zagraniczne koncerny nie przestraszą się? Czy nie przeniosą swoich inwestycji do innych krajów? Niewątpliwie napływ zagranicznych inwestycji jest jednym z czynników, który pozwala na rozwój gospodarki. Rosja powinna również wspierać te działania, które pozwoliłyby rozwinąć się innym sektorom gospodarki, poprawić ich konkurencyjność, a w przyszłości być może zapewnić większy wpływ na PKB niż obecnie ropa i gaz. Jedno jest pewne bez inwestycji z zewnątrz ciężko będzie Putinowi osiągnąć jeden ze swoich najważniejszych celów gospodarczych – podwojenie rosyjskiego PKB (do 2010r. – w stosunku do wartości w 2000r.).

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!