Spore osiągnięcia na polu stabilizacji w roku 1995 zachęciły rząd oraz MFW do stworzenia nowego programu polityki makroekonomicznej na najbliższe lata. Plan ten nosił nazwę "Rozszerzone rezerwowe kredytowanie w latach 1996- 1998" . Podstawowym celem była stabilizacja cenowa oraz stworzenie warunków do stałego rozwoju gospodarczego, mającego już w 1998 roku osiągnąć aż 5% PKB. Większość punktów tego średniookresowego programu była tożsama z wytycznymi na rok 1995, jednak uwzględniono w niej pewne korekty. I tak, przychody oraz co ważne, wydatki państwa miały

wzrosnąć do poziomu, odpowiednio 15% i 17% PKB. Aby zrealizować rzeczywisty wzrost wpływów należało przede wszystkim zreformować system podatkowy. I nie chodziło tu o zmianę struktury systemu ale o zwiększenie efektywności ściągalności podatków oraz o ograniczenie ulg. Bardzo ważnym założeniem programu było dążenie do przeprowadzenia szeregu reform o charakterze strukturalnym. Dotyczyć one miały siedmiu podstawowych kategorii:

- zmian w handlu międzynarodowym. Planowano przede wszystkim przyspieszenie procesu integracji z WTO oraz zmniejszenie najwyższych stawek ceł importowych;

- reformy systemu bankowego. Według planu banki rosyjskie poprawić miały swoją efektywność, przystosować się w pełni do realiów wolnorynkowych oraz wprowadzić nowe instrumenty finansowe. Dzięki tej reformie system bankowy byłby naturalną silną podporą finansów publicznych;

- kontynuacji prywatyzacji. Przy czym szczególny nacisk miał być położony na otwarcie się na inwestorów zagranicznych oraz na wprowadzenie przejrzystych zasad denacjonalizacji;

- racjonalizacji wydatków budżetowych. Dążono do restrukturyzacji wydatków państwa oraz do uporządkowania systemu zamówień publicznych;

- reformy ziemskiej i rynku nieruchomości. Celem miało być unormowanie przepisów dotyczących ziemi, umożliwienie jej częściowej prywatyzacji oraz wprowadzenie stref terytorialnych;

- rozwoju rynku funduszy. Efektem miało być przyjęcie ustawy o rynku papierów wartościowych oraz jego standaryzacja;

- uregulowania istniejących monopolów. Miało to przybrać formę restrukturyzacji, zlikwidowania dotacji państwowych oraz wprowadzenia transparentnych zasad funkcjonowania monopolów (w tym również państwowych).

Jak widać z powyższych założeń program na lata 1996-1998 był zdecydowanie bardziej złożony niż każdy z dotychczasowych krótkoterminowych projektów. Natomiast optymizm przeprowadzenia takiej liczby reform został wywołany powodzeniami rządu w roku 1995. Trudno było nie kryć optymizmu jeśli w roku tym Produkt Krajowy Brutto spadł o jedyne 4%, co w porównaniu z wynikiem poprzedniego roku wynoszącym -12,7% należy uznać za spory postęp. W dodatku odnotowano wyraźne zahamowanie spadku produkcji przemysłowej z ponad 20% w 1994 roku do 3% w roku następnym.

Pomimo kierowania się optymistycznymi tendencjami gospodarczymi w formułowaniu programu na najbliższe lata nie uwzględniono czynnika politycznego. W grudniu 1995 roku odbywały się wybory parlamentarne, w których główną rolę odegrać mieli komuniści, a w zbliżających się wyborach prezydenckich faworytem był lider komunistów Giennadij Ziuganow. Istniało więc realne zagrożenie zahamowania trendu reform w Rosji. Jednym z efektów wyborów parlamentarnych było zdymisjonowanie w lutym 1996 roku ze stanowiska wicepremiera A. Czubajsa, który nieoficjalnie nazywany był głównym architektem reform. Innym czynnikiem wpływającym na przeprowadzenie reform strukturalnych były coraz większe rozbieżności zdań pomiędzy rosyjskim rządem, a międzynarodowymi organizacjami finansowymi. Z jednej strony Bank Światowy i MFW miały coraz więcej zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzania reform oraz do skłonności rosyjskich reformatorów ku rozciąganiu w czasie wszelkich przemian. Z drugiej strony w znacznym stopniu, bo aż dwukrotnie zmniejszono wysokość kredytu udzielanego przez MFW. W związku z tym rząd rosyjski w mniejszym stopniu poczuwał się zobowiązany do ścisłej realizacji, wypracowanego we współpracy z MFW harmonogramu działań. Pojawiła się jeszcze jedna kwestia. Decyzje MFW były dyktowane przede wszystkim wolą rządu Stanów Zjednoczonych. A ten z kolei żądał utrzymania wysokiego poziomu dotacji dla Rosji niezależnie od uzyskiwanych wyników ekonomicznych. Można powiedzieć, że czynnik ten wpływał demoralizująco na rząd rosyjski.

Realizacja reformy w 1996 roku rozpoczęła się od kilku korekt. Powodem jednej z nich było udzielenie Rosji przez Francję i Niemcy kredytu w wysokości 2,4 mld dolarów dzięki czemu należało zmniejszyć poziom spodziewanego deficytu. Drugą przyczyną było podwyższenie stóp procentowych na krótkoterminowe papiery wartościowe. Krok ten spowodowany był prezydencką kampanią wyborczą i według wielu znawców, podwyżka ta nie tylko zachęciła inwestorów ale także wzbudziła zaufanie społeczeństwa do obozu reformatorów i zapobiegła masowej ucieczce kapitału poza granice Rosji. Polityczny motyw podwyżki stóp był ekonomiczną ceną za zwycięstwo Jelcyna w wyborach. Przyczyniła się ona jednak do wzrostu wydatków państwa i poszerzenia deficytu w pierwszym półroczu aż o 5%. Zwiększenie wydatków było o tyle groźne, że wciąż zmniejszały się wpływy budżetowe. Choć w drugim półroczu 1996 roku nastąpiło znaczne zwiększenie dochodów państwa to jednak osiągnięcie planowanych wyników stało się zadaniem niewykonalnym. Dlatego też, na przełomie lat 1996/1997 wprowadzono kolejne korekty do programu. Zmiany te zostały zatwierdzone przez MFW. Rok 1996 zapoczątkował także pewnego rodzaju zastój w reformowaniu państwa. Spowodowane to było wieloma czynnikami: odsunięciem od władzy Czubajsa, czy też chorobą Jelcyna uniemożliwiającą mu faktyczny nadzór nad rządem. Dlatego też w programie na rok 1997 nie wprowadzono większych zmian do średnioterminowego planu. Ograniczono się jedynie do niewielkich korekt. Po raz kolejny, w roku 1997, nie oszacowano poprawnie poziomu wpływów i wydatków państwa. Jednak tym razem poziom rzeczywistych dochodów państwa przewyższył, nawet w miarę optymistyczne prognozy rządowe. Dzięki temu czynnikowi oraz stabilizacji innych wskaźników makroekonomicznych w 1997 roku zanotowano po raz pierwszy w post-radzieckiej Rosji symptomy ożywienia gospodarczego, o czym świadczy wzrost PKB, który wyniósł 0,8%. Wzrosła również produkcja przemysłowa, natomiast nie zanotowano wzrostu inwestycji. Świadczy to o wykorzystywaniu w większym stopniu istniejących mocy produkcyjnych. Spory udział w poprawie wyników produkcji miało zwiększenie płac w sferze budżetowej, co podniosło poziom konsumpcji. Zanotowano także znaczny spadek inflacji, która w roku 1997 wyniosła zaledwie 16%. Jednak oprócz pozytywnych efektów w gospodarce można było zaobserwować tendencje negatywne. Należy do nich zaliczyć wciąż zbyt niski poziom dochodów państwa, obniżkę cen ropy i innych surowców na światowych rynkach, a także wpływ światowego kryzysu gospodarczego. Ten ostatni czynnik miał wpływ głównie na masową wyprzedaż państwowych obligacji przez inwestorów zagranicznych.

Na poniższym wykresie zostały przedstawione najważniejsze współczynniki polityki makroekonomicznej w latach 1994 - 1997. Widać wyraźnie na tym wykresie, że utrzymujące się od początku lat 90-tych wysokie wartości negatywnych wskaźników z każdym rokiem zmniejszały się, z kolei wyjątkowo niskie wartości pozytywnych wskaźników zaczęły rosnąć. W roku 1997 osiągnięto stabilizację co wyraźnie widać na wykresie, gdzie większość linii osiągnęła poziom bliski zeru.

 

rosyjskie wskaźniki makroekonomiczne

 

Jak widać wyniki gospodarki rosyjskiej mogły budzić entuzjazm i otwierały drogę do stałego trendu zwyżkowego. Zresztą wówczas wszyscy rosyjscy reformatorzy liczyli na szybki rozwój gospodarczy i poprawę stanu ekonomicznego państwa. Naturalnym krokiem następującym po osiągnięciu stabilizacji jest rozwój. Jednak pod koniec 1997 roku nie zdawano sobie sprawy, że Rosję czeka jeszcze jeden szok oddalający w czasie spodziewany wzrost gospodarczy. Nie uwzględniono także faktu nie wykonania planu reform strukturalnych, które to miały zostać wprowadzone do roku 1998. Jedynymi sukcesami na tym polu było uchwalenie nowego kodeksu podatkowego oraz osiągnięcie sporych wpływów z prywatyzacji. Pozostałe reformy zostały zahamowane. Można za to obwiniać konserwatywny parlament, niekorzystne zmiany w składzie rządu, a także prezydenta, którego otoczenie wdało się w wojnę o strefę wpływów pomiędzy tak zwanymi "młodymi reformatorami" i wpływowymi oligarchami.

Reasumując, w okresie lat 1994-1997 w kwestii stabilizacji makroekonomicznej osiągnięto w Rosji spory sukces. Wymiernym skutkiem prowadzonej w tych latach polityki monetarno-finansowej było osiągnięcie podstawowego celu, jakim było wprowadzenie pozytywnych tendencji w rosyjskiej gospodarce. Osiągnięto ten cel dopiero na koniec roku 1997, czyli aż 6 lat po rozpoczęciu reform rynkowych. Porównując ten wynik z rezultatami innych krajów z byłego obozu socjalistycznego, należy stwierdzić, że nie budzi on podziwu. W Polsce stabilizacja miała miejsce już w latach 1992-1993 czyli została osiągnięta w okresie znacznie krótszym. Jednak zwracając uwagę na ilość problemów wewnętrznych w Rosji trzeba przyznać, że ustabilizowanie ekonomiki w Federacji Rosyjskiej w krótszym czasie było mało realne. Trudno jest przecież mówić o pozytywnym tle dla reformy stabilizacyjnej, jeśli mają miejsce takie wydarzenia, jak te z października 1993, czy wojna domowa w jednym z podmiotów Federacji Rosyjskiej. Niewątpliwie proces stabilizacji, choć zatrzymany na chwilę w 1998 roku, ma wpływ również na dzisiejszą sytuację gospodarczą Rosji. Dzięki powodzeniu tej reformy Rosja ostatecznie potwierdziła swoje aspiracje wolnorynkowe i przełamała bariery starego systemu ekonomicznego.

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!