Na tej stronie zaprezentowana zostanie ustawa zasadnicza, której wprowadzenie można uznać za jedną z najważniejszych reform post-komunistycznej Rosji. Przyjęcie w grudniu 1993 roku konstytucji oznaczało przede wszystkim zerwanie z dotychczasowym radzieckim konstytucjonalizmem i jego klasową teorią prawa. Ponadto, nowa ustawa zasadnicza wprowadziła podstawy prawne dla stworzenia demokratycznego państwa prawa oraz wykształcenia społeczeństwa obywatelskiego. Nowa konstytucja to reforma zmieniająca zasady panujące na terytorium całego państwa. Podstawową innowacją było zatwierdzenie prezydencko-parlamentarnego modelu rządów.

Oznacza to, że największy wpływ na funkcjonowanie państwa posiada prezydent, lecz nie jest to formalnie władza autorytarna, gdyż w kluczowych sprawach musi on uzgadniać decyzje z parlamentem. Zatwierdzenie nowej ustawy zasadniczej zakończyło okres tymczasowości w państwie rosyjskim i wprowadziło stabilne instytucje państwowe. Co ważne, reforma ta, przeprowadzona została na drodze bezpośredniego głosowania przez naród, była więc ewenementem w historii Rosji, gdyż po raz pierwszy naród rosyjski zdecydował w demokratycznym głosowaniu w tak ważnej sprawie. Dlatego też, tej przełomowej reformie rosyjskiej państwowości poświęcony zostanie niniejsza strona. Omówione poniżej zostaną najważniejsze założenia nowej konstytucji oraz zasady funkcjonowania najważniejszych instytucji państwowych. Nie zabraknie także miejsca dla analizy wpływu nowej ustawy zasadniczej na proces transformacji państwa.

Konstytucja Federacji Rosyjskiej została przyjęta na drodze referendum przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 1993 roku. W wyniku głosowania, w którym udział wzięło 54% posiadających czynne prawo wyborcze Rosjan, 58% z nich opowiedziało się za uchwaleniem proponowanej przez Jelcyna nowej ustawy zasadniczej. Konstytucja miała uzyskać moc prawną w momencie jej oficjalnego ogłoszenia. Nastąpiło to 25 grudnia 1993 roku. Na ten dzień datuje się w Rosji stabilizację prawnych podstaw państwa i koniec obowiązujących od września 1993 r. nadzwyczajnych zasad funkcjonowania państwa uchwalonych dekretem nr 1400. Oprócz tego, w zapomnienie poszła dotychczas obowiązująca tzw. "Konstytucja rozwiniętego socjalizmu" RSFRR z 1978 roku, do której przez lata transformacji ustrojowej wprowadzono ponad 300 poprawek, niekiedy dostosowując ją do potrzeb walki politycznej.

Jak twierdzi E. Zieliński z powodu braku tradycji demokratycznych w Rosji konstytucja została oparta o zasady, normy oraz urządzenia ustrojowe wytworzone na świecie. Ponadto, z międzynarodowych wzorców rosyjscy twórcy ustawy zasadniczej zaczerpnęli powszechnie uznany schemat tworzenia konstytucji przystosowując go do warunków rosyjskich. Zgodnie z przyjętymi normami dokument ten podzielony jest na wprowadzenie oraz dwie części. Niemalże wszystkie najważniejsze postanowienia zawarte są w dziewięciu rozdziałach pierwszej części. We wprowadzeniu mowa jest o wskrzeszaniu suwerennej państwowości Rosji i umacnianiu jej demokratycznego fundamentu przez wielonarodowościowy naród Federacji Rosyjskiej. Oczywistymi zmianami w treści konstytucji w porównaniu do poprzedniej redakcji było usunięcie zapisów o ustroju socjalistycznym, o naczelnej roli partii komunistycznej. Na ich miejsce wprowadzono artykuły mówiące o priorytecie jednostki nad państwem i wielopartyjności politycznej.

 

Podstawowe zasady państwowości rosyjskiej

Pierwsze trzy rozdziały pierwszej części omawianej konstytucji poświęcone zostały omówieniu zasad ustrojowych państwa, prawom i obowiązkom obywateli oraz strukturze ustrojowej. W pierwszym rozdziale mowa jest o podstawach ustroju konstytucyjnego. Są one oparte o demokratyczny porządek ustrojowy i tworzą podstawę rosyjskiego systemu państwowego. Wśród najważniejszych zasad ustrojowych należy wymienić:

- ustrój federalny, o którym mowa jest w artykułach 1 i 5 konstytucji. Najważniejszą cechą takiego systemu jest wieloczłonowa struktura państwa. Federacja w tym przypadku składa się z republik, krajów, obwodów, miast o znaczeniu federalnym, obwodów i okręgów autonomicznych. Każda z republik wchodzących w skład federacji posiada konstytucję i ustawodawstwo, natomiast pozostałe podmioty mają swój statut i uchwałodawstwo. Co ważne, wszystkie podmioty federacji mają zagwarantowaną równoprawną pozycję;

- demokratyczny republikanizm, który jest konstytucyjną formą rządów o czym mówi artykuł 1: Rosja jest demokratycznym federacyjnym państwem o republikańskiej formie rządów. Oznacza to także, że funkcjonowanie organów państwa oparte jest o praworządność oraz wynikające z konstytucji zasady rozdzielania kompetencji;

- trójpodział władzy, władza sprawowana jest na zasadzie podziału na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Organy tych władz są niezależne;

- zwierzchnictwo narodu, jak stanowi artykuł 3 konstytucji grudniowej nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy w Federacji Rosyjskiej jest wielonarodowościowy lud. To naród bezpośrednio wybiera swoich przedstawicieli, zarówno we władzach centralnych jak i samorządowych. Umożliwiać mu to mają referenda i wolne wybory. Z kolei artykuł 13 dodaje, że w Federacji Rosyjskiej uznaje się pluralizm polityczny i wielopartyjność;

- idea państwa socjalnego, którego polityka ma zagwarantować obywatelom warunki do godnego życia oraz swobodny rozwój. Oznacza to, że państwo ma obowiązek opieki socjalnej, gwarantując minimum zabezpieczeń materialnych i kulturalnych.

Jeśli chodzi o prawa i swobody obywatelskie, to poświęcony im został drugi rozdział konstytucji. Są one w większości zgodne z zasadami i normami prawa międzynarodowego. W konstytucji obywatele mają mają zagwarantowaną wolność i równość (przede wszystkim wobec prawa), prawa i swobody polityczne, prawa socjalno-ekonomiczne (w tym prawo do: własności, opieki medycznej, mieszkania, nauki), kulturalne oraz zapewnioną prywatność. Ponadto konstytucja zobowiązuje obywateli m.in. do regularnego płacenia należnych podatków, obrony państwa i przyrody.

Trzeci rozdział konstytucji poświęcony jest ustrojowi federalnemu. Opisana szczegółowo została tu organizacja terytorialna i administracyjna państwa. Wymieniono rodzaje podmiotów federacji oraz przyporządkowano poszczególne regiony do określonych kategorii. I tak, w skład Federacji Rosyjskiej wchodzi w sumie 89 podmiotów. Są to:

- 21 republik, funkcjonujących na podstawie konstytucji federalnej oraz własnej;

- 6 krajów;

- 49 obwodów;

- 2 miasta o znaczeniu federalnym, tj. Moskwa i Sankt Petersburg;

- 1 obwód autonomiczny, tj. Obwód Żydowski;

- 10 okręgów autonomicznych.

Kolejne artykuły trzeciego artykułu określają prawne stosunki pomiędzy podmiotami Federacji Rosyjskiej. Wyszczególniono wyłączne oraz wspólne kompetencje federacji i poszczególnych jej podmiotów. Istnieje zapis, iż status oraz terytorium podmiotu federacji może zostać zmieniony za zgodą zainteresowanych stron. Ustawa zasadnicza ustala, że stolicą federacji jest Moskwa, zaś ustawowym językiem na terytorium całej federacji jest język rosyjski natomiast republiki wchodzące w jej skład mają prawo do ustanawiania dodatkowych języków urzędowych obowiązujących na równi z językiem rosyjskim w poszczególnych podmiotach. Na całym terytorium federacji obowiązywać ma wyłącznie jedna waluta i jest nią rubel.

 

Organy władzy państwowej

Z punktu widzenia funkcjonowania systemu politycznego federacji największe znaczenie mają rozdziały szczegółowo określające kompetencje i obowiązki poszczególnych organów władzy centralnej. Jak już wspomniano powyżej, władza podzielona jest na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Do wykonywania poszczególnych obowiązków powołane zostały naczelne organy władzy państwowej. Są to: prezydent, dwuizbowe Zgromadzenie Federalne składające się z Rady Federacji i Dumy Państwowej, Rząd oraz sądy: Konstytucyjny, Najwyższy i Najwyższy Arbitrażowy. O ile nie ma wątpliwości co do roli Zgromadzenia Federalnego (odpowiedzialnego za legislatywę), Rządu (egzekutywa) oraz sądów, to w przypadku instytucji prezydenta FR trudno jest go zakwalifikować do któregoś z trzech wymienionych wyżej rodzajów władzy. Jak twierdzą niektórzy specjaliści prezydentowi najbliżej jest do władzy wykonawczej, choćby dlatego, że może uczestniczyć w posiedzeniach Rady Ministrów, ale z kolei posiada on kompetencje daleko wykraczające poza sferę egzekutywy przede wszystkim dzięki możliwości stanowienia prawa za pomocą dekretów. Klasyfikacja prezydenta staje się jeszcze bardziej złożona gdyż ustawa zasadnicza usytuowała prezydenta ponad pozostałymi organami władzy, czyniąc go gwarantem konstytucji i współpracy pomiędzy pozostałymi instytucjami władz federalnych.

Kompetencje prezydenta określone zostały w rozdziale 4 konstytucji grudniowej. Artykuły nr 80 i 81 mówią, że wybierany na drodze demokratycznych wyborów, na okres 4 lat prezydent, jest uznany za głowę państwa. Wynikającymi z tego obowiązkami są: ochrona konstytucji, praw i swobód obywatelskich, gwarantowanie suwerenności państwa. Prezydent nakreśla także ogólne kierunki wewnętrznej i zagranicznej polityki Federacji Rosyjskiej. Z kolejnych artykułów omawianej konstytucji wynika, że do obowiązków prezydenta należy także reprezentowanie Rosji poza jej granicami, podpisywanie umów międzynarodowych oraz dokumentów ratyfikacyjnych. Prezydent jest także głównodowodzącym Sił Zbrojnych, decyduje o sprawach obywatelstwa, odznacza nagrodami i tytułami specjalistycznymi oraz posiada prawo łaski. Do samodzielnych praw i obowiązków głowy państwa należy także: wyznaczanie daty wyborów do Dumy, referendum, dymisjonowanie premiera, mianowanie sędziów federalnych niższych szczebli, formowanie i przewodniczenie Radzie Bezpieczeństwa, formowanie własnej administracji, mianowanie i odwoływanie dowództwa Sił Zbrojnych, podpisywanie lub wetowanie ustaw federalnych, wygłaszanie dorocznego orędzia. Ponadto, prezydent w warunkach określonych konstytucją może rozwiązać Dumę Państwową.

Pozostałe kompetencje prezydenta wymagają współpracy ze Zgromadzeniem Federalnym. I tak, za zgodą izby niższej parlamentu, prezydent powołuje premiera oraz przedstawia kandydata na stanowisko prezesa Banku Centralnego. Natomiast Radzie Federacji głowa państwa przedstawia do akceptacji kandydatów: na sędziów Sądu Konstytucyjnego, Najwyższego Sądu Arbitrażowego, Sądu Najwyższego oraz na stanowisko Prokuratora Generalnego. Jeśli chodzi o przedstawicieli dyplomatycznych, to powołuje ich prezydent po konsultacjach z komisjami parlamentarnymi.

Co ważne, prezydent posiada immunitet oraz nie ponosi odpowiedzialności konstytucyjnej i parlamentarnej, zaś może zostać pozbawiony urzędu tylko za zdradę stanu lub popełnienie ciężkiego przestępstwa udokumentowanego wyrokiem Sądu Konstytucyjnego. O wszczęciu procedury impeachmentu decyduje Duma Państwowa, która wniosek o odsunięcie od władzy prezydenta powinna przegłosować większością 2/3 deputowanych. Następnie wniosek ten powinien zostać w przeciągu trzech miesięcy zaakceptowany przez Radę Federacji. Jest to jedyna prawna możliwość zdymisjonowania głowy państwa.

Jak już wspomniano powyżej, na mocy konstytucji, władzę ustawodawczą piastuje w Federacji Rosyjskiej dwuizbowy parlament, oficjalnie nazwany Zgromadzeniem Federalnym. Obie izby - wyższa, Rada Federacji oraz niższa, Duma Państwowa - obradują oddzielnie, zaś wspólnie mogą zebrać się celem wysłuchania orędzia prezydenta, prezesa Sądu Konstytucyjnego, czy też wystąpienia głowy innego państwa. Parlamentarzyści obu izb posiadają immunitet poselski oraz obowiązuje ich zakaz łączenia mandatów wyższej i niższej izby parlamentu. Obie izby Zgromadzenia Federalnego wspólnie tworzą Izbę Obrachunkową, odpowiedzialną za kontrolę wykonania założeń budżetowych. Konstytucja dosyć sztywno przeprowadza podział kompetencji pomiędzy obiema izbami parlamentu. Rada Federacji, ujmując ogólnie, jest ciałem stojącym na straży praw federacji, a jej działania w większości odnoszą się do współpracy z prezydentem. Z kolei Duma Państwowa jest organem nastawionym przede wszystkim na działalność ogólnopolityczną, ustawodawczą i kontrolną rządu.

Artykuł 102 konstytucji określa co należy do prerogatyw Rady Federacji. Są to m.in.: zatwierdzanie zmian granic pomiędzy podmiotami federacji, zatwierdzenie prezydenckiego dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego i stanu wyjątkowego, wyrażanie zgody na udział Sił Zbrojnych poza granicami Rosji, wyznaczanie daty wyborów prezydenckich, odsuwanie prezydenta na warunkach wyżej wspomnianych. Na wniosek prezydenta Rada Federacji powołuje Prokuratora Generalnego oraz sędziów Sądu Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Najwyższego Sądu Arbitrażowego. Ponadto, Rada Federacji w przeciągu 14 dni zobowiązana jest do zatwierdzenia lub odrzucenia ustawy uchwalonej przez Dumę Państwową. Jeśli w tym terminie wyższa izba nie zajmie stanowiska, oznacza to, że ustawa została zaaprobowana. Reguła ta nie dotyczy ustaw o najważniejszym znaczeniu dla państwa. Do zatwierdzenia lub odrzucenia każdej ustawy potrzebna jest bezwzględna większość głosów. Jeśli ustawa zostanie odrzucona przez Radę Federacji, wraca ona do Dumy. Do przegłosowania w niezmienionym kształcie i odrzucenia senackiego veta do danej ustawy wymagane jest uzyskanie większości 2/3 głosów. Uchwalona ustawa w przeciągu 5 dni trafia na ręce prezydenta, który ma 30 dni na podpisanie jej lub zawetowanie. W przypadku odrzucenia ustawy przez prezydenta, ustawa może wejść w życie bez jego zgody jeśli uzyska co najmniej 2/3 głosów Dumy Państwowej i Rady Federacji.

Rada Federacji jest organem przedstawicielskim podmiotów federacji, świadczy o tym chociażby jej skład. Do Rady Federacji wchodzi po dwóch przedstawicieli każdego z podmiotów federacji. Jeden mianowany jest z ramienia lokalnej władzy wykonawczej, drugi z przedstawicielskiej. Wyjątek stanowiły wybory z grudnia 1993 roku, kiedy to zdecydowano się na wybory do Rady Federacji, a nie mianowanie swoich przedstawicieli przez władze regionów. W celu organizacji prac wyższej izby parlamentu wybiera się jej przewodniczącego oraz dwóch zastępców. Pozostali członkowie Rady pracują w poszczególnych komisjach i komitetach.

Konstytucja FR ustala także kompetencje Dumy Państwowej, do których należy: wyrażanie zgody na mianowanie premiera Rządu, wyrażanie wotum zaufania dla rządu, ogłaszanie amnestii, wszczynanie postępowania mającego na celu odsunięcie od władzy prezydenta, powoływanie Rzecznika Praw Obywatelskich oraz na wniosek prezydenta mianowanie prezesa Banku Centralnego. Oprócz tych decyzji Konstytucja zastrzega, że głównym zadaniem Dumy jest praca nad ustawami. Warto w tym miejscu dodać, iż oprócz Dumy Państwowej inicjatywa ustawodawcza przysługuje także prezydentowi, Radzie Federacji, poszczególnym członkom obu izb parlamentu, Rządowi oraz sądom: Konstytucyjnemu, Najwyższemu i Najwyższemu Arbitrażowemu. Jednak wyłącznym miejscem składania projektów ustaw jest Duma.

Skład 450 osobowej Dumy Państwowej ustalany jest na drodze wyborów powszechnych. Kadencja niższej izby parlamentu ustalona została na 4 lata, wyjątek stanowił przypadek V kadencji Dumy, kiedy to wybrani w szczególnych okolicznościach końca 1993 roku, parlamentarzyści otrzymali mandat jedynie na 2 lata. Według założeń prawodawcy deputowani powinni reprezentować przede wszystkim siły polityczne działające na terytorium Federacji. Podobnie jak w przypadku Rady Federacji w Dumie również wybiera się przewodniczącego, ale obowiązuje tu także stanowisko pierwszego zastępcy przewodniczącego i trzech zastępców niższych rangą. Każdy z deputowanych jest włączony do prac jednej z dwóch komisji lub jednego z 28 komitetów dumskich. Ponadto, podsumowując kompetencje Zgromadzenia Federalnego należy stwierdzić, że są one bardzo wąskie. Ograniczają się przede wszystkim do decyzji personalnych, zaś nie mają większego wpływu na politykę prowadzoną przez prezydenta. Rada Federacji może podejmować kluczowe decyzje tylko w sytuacjach wyjątkowych, zaś Duma ma niewielki wpływ na funkcjonowanie rządu.

Kolejnym kluczowym organem władzy Państwowej jest Rząd, któremu w konstytucji poświęcony został niewielki objętościowo rozdział szósty. Rząd, składający się z premiera, jego zastępców oraz ministrów federalnych, jest odpowiedzialny za władzę wykonawczą. Do jego podstawowych kompetencji należy: opracowywanie i przedstawianie Dumie budżetu federalnego oraz jego realizacja, prowadzenie jednolitej polityki finansowej, kredytowej i pieniężnej, podejmowanie decyzji w sprawie obronności, bezpieczeństwa narodowego, prowadzenie polityki zagranicznej, zarządzanie własnością państwa, prowadzenie jednolitej polityki w dziedzinie kultury, nauki, oświaty, ochrony zdrowia, pomocy socjalnej, ekologii. Rząd ma także stać na straży przestrzegania praw i wolności obywateli oraz wykonywać inne obowiązki, nałożone na niego przez konstytucję, ustawy federalne i dekrety prezydenckie.

Jak już wspomniano w niniejszej pracy, w gestii prezydenta za zgodą Dumy Państwowej leży powoływanie premiera. Następnie, powołany już premier przedstawia strukturę organów władzy wykonawczej i proponuje kandydatury wicepremierów i ministrów federacji. Prezydent zatwierdza je na mocy dekretu. Mniej znaczące stanowiska rządowe obsadza już samodzielnie szef rządu. Wynika z tego, że największy wpływ na kształt rady ministrów posiada prezydent FR. Prezydent posiada także możliwość zdymisjonowania rządu. Jeśli natomiast ze swojego prawa niewyrażenia wotum zaufania skorzysta Duma Państwowa wówczas prezydent ma prawo nie zgodzić się z decyzją parlamentu, zaś przy ponownym wniosku Dumy o odsunięcie rządu, prezydent ma do wyboru albo zdymisjonować rząd albo rozwiązać Dumę Państwową. Konstytucja nie określa jednoznacznie długości kadencji rządu, jest jednak wspomniane, że premier składa swe pełnomocnictwa na ręce nowo wybranego prezydenta. Wynika z tego, że kadencja rządu nie powinna trwać dłużej niż 4 lata.

Władzę sądowniczą zgodnie z konstytucją sprawują w Rosji wyłącznie sądy. Powołano trzy najwyższe organy sądownictwa Federacji Rosyjskiej. Są to: Sąd Konstytucyjny, Sąd Najwyższy i Najwyższy Sąd Arbitrażowy. O ile dwa ostatnie sądy mają za zadanie zajmować się sprawami obywateli i podmiotów prawnych to Sąd Konstytucyjny powołany jest m.in. do sprawowania nadzoru nad działalnością podstawowych organów państwowych. Należy zaznaczyć, że pomimo wejścia w życie konstytucji jeszcze w grudniu 1993 roku, Sąd Konstytucyjny nie mógł funkcjonować aż do czasu uchwalenia odpowiedniej ustawy w lipcu 1994 r. W skład tego sądu wchodzi 19 sędziów powoływanych na 12-letnią kadencję. W celu odpolitycznienia Sądu Konstytucyjnego nie posiada on już prawa do wydawania opinii o stanie zdrowia najwyższych urzędników państwowych, a także przedmiotem jego opinii nie są już akty nienormatywne.

W artykule 125 konstytucji wyszczególniono uprawnienia Sądu Konstytucyjnego. Należy do nich wydawanie opinii na temat zgodności z konstytucją ustaw federalnych, aktów normatywnych prezydenta, parlamentu i rządu, konstytucji republik, statutów innych pozostałych podmiotów federacji, umów pomiędzy organami federalnymi i organami podmiotów federacji, umów międzynarodowych. Z odpowiednim wnioskiem o wydanie takiej opinii może wystąpić prezydent, Rada Federacji, Duma Państwowa, Rząd, Sąd Najwyższy, Najwyższy Sąd Arbitrażowy lub organy władzy lokalnej. Ponadto Sąd Konstytucyjny zobowiązany jest do rozstrzygania sporów kompetencyjnych, rozpatrywania wniosków o naruszeniu praw i swobód obywateli, wydawania opinii w sprawie popełnienia przez prezydenta ciężkiego przestępstwa lub zdrady stanu, dokonywania wykładni konstytucji. Decyzje Sądu Konstytucyjnego są ostateczne i nie podlegają rozpatrzeniu przez inne organy i sądy.

Ostatnim z ważnych organów powołanych przez konstytucję jest Prokuratura Federalna. Ma ona za zadanie tworzyć jednolity i scentralizowany system, w którym prokuratorzy niższych szczebli są podporządkowani prokuratorom wyższych instancji, zaś najwyższą instancję stanowi Prokurator Generalny. Prokuratura ma nadzorować przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej, instytucje państwowe oraz ich pracowników. Kandydata na stanowisko Prokuratora Generalnego, jak już wspomniano przedstawia Radzie Federacji prezydent. Prokurator wyznacza z kolei prokuratorów poszczególnych podmiotów federacji w porozumieniu z władzami lokalnymi. Jak twierdzi E. Zieliński oparcie systemu organów prokuratury na zasadzie hierarchicznego podporządkowania ich tylko Prokuratorowi Generalnemu Federacji Rosyjskiej ma służyć zapewnieniu niezależności prokuratorów od jakichkolwiek wpływów organów lokalnych. Dzięki temu zapewnia się jednolite przestrzeganie prawa na terytorium całej federacji.

 

Wpływ konstytucji na reformy gospodarcze

W związku z tym, że konstytucja została przyjęta podczas pierwszego etapu transformacji państwa, jej treść ma niebagatelne znaczenie dla dalszego rozwoju gospodarczego i jakości przekształceń rynkowych. Co prawda w konstytucji rosyjskiej nie ma bezpośrednich wzmianek o gospodarce rynkowej czy konkretnym kierunku przemian, to jednak z treści ustawy zasadniczej jednoznacznie wynika, że Federacja Rosyjska ma mieć kształt nie tylko demokratycznego państwa, ale także ma być oparta o zasady liberalizmu ekonomicznego. Należy zwrócić uwagę, że zasady leżące u podstaw demokratycznego państwa jednocześnie są fundamentami gospodarki rynkowej. Przecież polityczna demokracja i pluralizm, o których mowa w konstytucji, nie mogą funkcjonować poza gospodarką rynkową, która jest jednocześnie podstawą funkcjonowania ustroju demokratycznego.

Największa ilość przepisów, z których można wywnioskować o założeniu ustawodawcy, że w Rosji panować mają wolnorynkowe stosunki gospodarcze, znaleźć można w dwóch pierwszych rozdziałach ustawy zasadniczej. Właśnie tam został sformułowany priorytet praw jednostki nad państwem. Wyraża się on w takich zasadach jak równość form własności, wolność przedsiębiorczości, wspieranie konkurencji czy jednolitość ekonomiczna na terytorium federacji. Ponadto artykuł 8 konstytucji mówi dość wyraźnie o podstawach liberalnej gospodarki. Gwarantuje się tam wolność przepływu towarów, usług oraz kapitałów. Oznacza to, że powszechna za czasów radzieckich ingerencja państwa w sprawy gospodarcze ma zostać wyeliminowana.

Poza powyższymi prawami liberalizującymi nie tylko życie polityczne ale także i ekonomiczne, w konstytucji zapisano prawa jednostki umożliwiające prowadzenie, w pełnym tego słowa znaczeniu, działalności gospodarczej. Są to:

- swoboda przemieszczania się i wyboru miejsca zamieszkania, bez których to praw nie byłaby możliwa realizacja własności prywatnej, (art. 27);

- wolność wyboru co do rodzaju prowadzonej działalności (art. 34, 37). Jest to odzwierciedlenie typowej dla liberalizmu zasady: dozwolone jest wszystko, co nie jest zakazane przez prawo;

- prawo do prowadzenia działalności ekonomicznej (art. 34);

- wspieranie i obrona wolnej konkurencji (art. 8, 34). Konstytucja zabrania tworzenia monopolów, czyli można odebrać te artykuły jako gwarancję istnienia w Rosji rynku.

- prawo do dowolnego dysponowania własnością, włączając w to nieruchomości i ziemię (art.8, 35, 36). Wedle konstytucji własność prywatna jest fundamentem funkcjonowania całej gospodarki;

- prawo do łączenia się w celu prowadzenia wspólnego przedsięwzięcia (art. 30, 34). Zapis ten umożliwia tworzenie firm, spółek i innych podmiotów prawa, na których spoczywa ciężar rozwoju wolnorynkowej gospodarki.

Jak zauważa W. Mau, podczas prac nad konstytucją doszło do konfrontacji pomiędzy zwolennikami liberalnego państwa ze stronnikami autorytaryzmu. Według niego świadczy o tym fakt, iż dwa pierwsze rozdziały ustawy zasadniczej można określić jako bardziej liberalne od pozostałych. I właśnie dlatego wydźwięk zasad wolnościowych wynikających z dwóch pierwszych rozdziałów został w kolejnych artykułach konstytucji osłabiony. Jednak podstawowe kwestie rzutujące na gospodarkę zostały poruszone w pierwszych rozdziałach i nawet wprowadzone przez ustawę zasadnicza silne rządy prezydenckie nie odbijają się na kształcie gospodarki rosyjskiej.

Bardzo ważnym ustaleniem konstytucji, z punktu widzenia gospodarki, jest artykuł mówiący o wprowadzeniu na całym terytorium federacji jednolitej waluty. Jedynymi ważnymi środkami płatniczymi w Rosji są pieniądze emitowane przez Bank Centralny. Jest to istotne ustalenie mające znaczenie stabilizacyjne zwłaszcza w kontekście głębokiego kryzysu gospodarczego początku lat 90-tych. Przepis ten zabrania emisji własnych pieniędzy przez władze lokalne, sytuacje takie miały miejsce zaraz po upadku Związku Radzieckiego. Innym czynnikiem stabilizującym sytuację ekonomiczną kraju jest zagwarantowanie niezależności Banku Centralnego. Instytucja ta ma pozostać poza wpływem pozostałych organów państwowych. Ma to zapobiec powtórzeniu się sytuacji z roku 1992 roku, kiedy Bank Centralny kierował się przy podejmowaniu decyzji względami politycznymi, nie zaś obiektywnymi priorytetami i dobrem państwa. Ponadto, podstawowym zadaniem Banku Centralnego ma być obrona stabilnego kursu rubla.

Jak wynika z powyższego konstytucja potwierdziła, że Rosja na stałe obrała kurs reform gospodarczych. Co więcej, ustawa zasadnicza stwarza fundamenty państwa z gospodarką wolnorynkową. Można wręcz zaryzykować stwierdzenie, że nowa konstytucja wymusza kontynuację procesu transformacji politycznej i ekonomicznej. Tym samym wprowadzenie w życie konstytucji oznacza zakończenie pierwszego etapu reform i daje początek nowemu okresowi w historii współczesnej Rosji. Dzięki gruntownym podstawom prawnym i ustabilizowanej sytuacji politycznej, reformy gospodarcze w Federacji Rosyjskiej znalazły wreszcie korzystne warunki do ich wdrożenia. Od tego momentu reformatorzy mogli sobie pozwolić na solidne przygotowanie kolejnych, jakże niezbędnych reform.

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!