Najważniejszymi wydarzeniami politycznymi w połowie lat 90-tych w Rosji były zaplanowane na ten czas wybory. Najpierw, bo jeszcze w grudniu 1995 roku, odbyć się miały wybory do Dumy Państwowej, natomiast pół roku później obywatele mieli zdecydować, kto zostanie prezydentem Rosji. Wybory te miały być najważniejszym sprawdzianem dla obozu reformatorskiego i samego prezydenta Jelcyna. Przypadały one na czas, gdy ostygł entuzjazm obywateli do demokratycznych i liberalnych przemian.

Większość ludności wciąż żyła poniżej poziomu minimum socjalnego i pomimo niewielkiej poprawy wskaźników makroekonomicznych sytuacja materialna zwykłych obywateli pozostawała w opłakanym stanie. Głównie z tego powodu słabło poparcie, nie tyle dla samych idei demokratycznych, ile dla konkretnych osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie oraz reformowanie państwa. Nic więc dziwnego, że cały obóz demokratów i liberałów obawiał się dojścia do władzy na drodze demokratycznych wyborów ugrupowań o poglądach komunistycznych. I właśnie tematowi wyborów parlamentarnych z 1995 roku poświęcona zostanie ta strona. Przedstawiona zostanie zarówno kampania przedwyborcza wraz z charakterystyką startujących w niej ugrupowań politycznych, jak i rezultaty wyborów. Omówione zostaną także zmiany w kierunkach prowadzonej polityki jakie nastąpiły w wyniku wyborów.

Wybory parlamentarne

Jak już wspomniano, kadencja V Dumy Państwowej została wyznaczona w 1993 roku na dwa lata. Było to związane z ówczesną nadzwyczajną sytuacją w państwie oraz miało podkreślić wyjątkowość wyborów parlamentarnych w grudniu 1993 roku. Dlatego też, w opinii większości polityków dopiero VI Duma Państwowa miała zostać sformowana na drodze pierwszych, w pełni demokratycznych wyborów. Data elekcji została ustalona na mocy dekretu wydanego przez prezydenta Jelcyna jeszcze w lipcu 1995 roku. Wybory miały się odbyć 17 grudnia 1995 roku. Po krótkich sporach zdecydowano, że okręgi wyborcze miały mieć podobną liczbę mieszkańców, a maksymalne różnice mogły wynosić 10%.

Wybory do Dumy Państwowej zostały poprzedzone próbą reformy systemu partyjnego. Była ona spowodowana narastającym znów konfliktem pomiędzy parlamentem a rządem i prezydentem. Pierwsze oznaki tarcia uwidoczniły się jeszcze na początku roku 1994, gdy Duma ogłosiła amnestię dla członków czynnie biorących udział zarówno w puczu 1991 roku, jak i obronie Białego Domu dwa lata później. Do następnych nieporozumień doszło w czerwcu 1995 roku, kiedy to polityków podzieliła sprawa wojny w Czeczenii. Komuniści zainicjowali nawet procedurę odsunięcia ze stanowiska samego Jelcyna. Co prawda nie udało im się zebrać wystarczającej liczby głosów, to jednak niespodziewanie Duma wyraziła wotum nieufności wobec gabinetu premiera Czernomyrdina. W odpowiedzi Jelcyn zagroził parlamentarzystom, że jeśli nie zmienią swojego zdania to gotów jest na wzór roku 1993 rozwiązać Dumę. W rezultacie osiągnięto kompromis, na mocy którego parlamentarzyści zobowiązywali się do zaprzestania ataków na prezydenta i rząd, z kolei Jelcyn miał ze swojej strony zdymisjonować ministrów resortów siłowych. W sytuacji narastającego napięcia pomiędzy władzą wykonawczą i ustawodawczą rząd w porozumieniu z prezydentem podjął kroki zmierzające do utworzenia w Rosji systemu dwupartyjnego z klasycznym podziałem na lewicę i prawicę. W założeniach oba skrzydła miały uzyskać w czasie wyborów przynajmniej po 35% głosów. Centrolewica powinna powstać w oparciu o partię zastępcy przewodniczącego Dumy, Iwana Rybkina. Natomiast centroprawica miała zostać stworzona na bazie partii "Nasz Dom - Rosja", kierowanej przez premiera Czernomyrdina. Plany te okazały się jednak złudne i niewykonalne. Od razu wiadomo było, że "Nasz Dom - Rosja" zdoła przedostać się do parlamentu, natomiast Blokowi Iwana Rybkina sztuka ta raczej się nie uda, nie wspominając już o zdobyciu 1/3 głosów.

W związku z takim rozwojem wydarzeń, do kampanii wyborczej przystąpiono bez zaplanowanej wcześniej strategii. Niemal natychmiast po ogłoszeniu terminu wyborów rozpoczęto rejestrację partii ubiegających się o miejsca w parlamencie. Tym razem udział w wyborach mogły wziąć wszystkie zarejestrowane partie i bloki polityczne. Wymaganą liczbę 200 tys. podpisów udało się zebrać aż 43 ugrupowaniom. Przy takiej ilości partii startujących w wyborach trudno było liczyć, by którejkolwiek z nich udało się osiągnąć wynik przekraczający 33%. Sondaże wskazywały, że kluczową rolę w wyborach odegrać miało 5 partii: Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej, "Jabłoko", "Nasz Dom - Rosja", Kongres Wspólnot Rosyjskich oraz Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji.

Partia komunistyczna ze swoim liderem była największym faworytem tych wyborów. Ideologia partii opierała się na leninowskiej odmianie marksizmu, a jej hasła były wyraźnie wzorowane na radzieckich. W swoim programie lider komunistów Giennadij Ziuganow zaproponował szczególną ideologię. Według niej Rosja była postrzegana jako spadkobierczyni tradycji antycznych, bizantyjskich, Rusi Kijowskiej, Imperium Rosyjskiego oraz Związku Radzieckiego. Komuniści odżegnywali się od poprzednich wodzów radzieckich: Chruszczowa, Breżniewa oraz Gorbaczowa. Stronili jednak od krytyki samej postaci Stalina. Przeciwnicy komunistów oskarżali ich o dążenie do restauracji jednopartyjnej dyktatury w Rosji. Mimo to, wyborcy postrzegali KPRF jako nowoczesną i pragmatyczną partię mogącą efektywnie pracować w nowych warunkach. Świadczyć o tym miała dotychczasowa działalność tej partii w pracach Dumy oraz przedstawicieli komunistów na stanowiskach gubernatorów.

Powołane na wiosnę 1995 roku ugrupowanie "Nasz Dom - Rosja" miało się stać typową, silną partią władzy. Jej założenie było podyktowane utratą przez rząd solidnego wsparcia w Dumie Państwowej. Do tej pory ekipa rządowa mogła liczyć na koalicję złożoną z Wyboru Rosji i Partii Rosyjskiej Jedności i Porozumienia. Jednak w czasie trwania kadencji V Dumy pierwsza z tych partii przeszła do opozycji po tym, jak jej szeregi upuścił dotychczasowy lider J. Gajdar, natomiast druga z nich straciła na popularności i jej obecność w przyszłym parlamencie stała pod znakiem zapytania. Z tych oto powodów zdecydowano się w krótkim czasie na powołanie nowej partii wspieranej przez prezydenta i rząd. Do uczestnictwa w ugrupowaniu "Nasz Dom - Rosja" zaproszono przede wszystkim elity ekonomiczne, kulturalne oraz polityczne. Przewodniczącym został sam premier Czernomyrdin. W zdecydowanej większości zjazd partii składał się z wysokich urzędników państwowych oraz kadr dyrektorskich dużych przedsiębiorstw. Zresztą koszty organizacji zjazdu wzięli na siebie przedstawiciele gigantów przemysłowych, w tym Gazpromu. Program partii opierał się na kontynuacji kierunku reform obranego na początku lat 90-tych. Jednak politycy wchodzący w skład tego ugrupowania twierdzili, że faza liberalizacji gospodarki została już pomyślnie zakończona i, że teraz przyszedł czas na stabilizację polityczną i wzrost gospodarczy.

Do partii prawicowych liczących się w wyścigu po mandaty w Dumie należy zaliczyć również ugrupowanie Jawlińskiego - "Jabłoko". Jednak strategia tego ugrupowania znacznie różniła się od programu partii władzy. "Jabłoko" krytykowała władze za stworzenie nomenklaturowego kapitalizmu i dopuszczenie do władzy monopolów surowcowych. Jawliński krytykował dotychczasowe rządy za zbyt monetarystyczny kurs polityki finansowej, który jego zdaniem hamował przebudowę gospodarki i uniemożliwiał jej swobodny rozwój. Program partii opierał się na priorytecie praw i swobód obywatelskich. "Jabłoko" opowiadało się za umocnieniem władzy ustawodawczej kosztem utraty przez rząd i prezydenta części swoich prerogatyw. Największym problemem tego ugrupowania był brak w jej szeregach choćby jednego gubernatora, przez co partia nie miała możliwości wykazania wyższości swojego programu przynajmniej w jednym, przykładowym podmiocie federacji. "Jabłoko" od początku swego istnienia posiadał stały elektorat stanowiący 6-8%. W sytuacji ogromnej ilości partii ubiegających o mandaty poselskie z wyborów proporcjonalnych taka liczba wyborców mogła okazać się wystarczająca by odegrać ważną rolę w parlamencie.

Pozostałe dwie partie, które powinny według sondaży przekroczyć 5% próg wyborczy stanowiły dwa ugrupowania o poglądach nacjonalistycznych: Kongres Wspólnot Rosyjskich i Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji. O ile LDPR dał się już poznać Rosjanom gdyż sensacyjnie uplasował się w czołówce w wyborach w roku 1993, to KWR było partią stosunkowo nową. Powstała ona wprawdzie jeszcze w 1993 roku lecz swój akces w wyborach zgłosiła dopiero dwa lata później łącząc w sobie kilka pomniejszych partii. Początkowo działania tego ugrupowania skierowane były na obronę praw rosyjskiej ludności w byłych republikach radzieckich. Program partii opierał się na przywróceniu państwu znacznej roli w kształtowaniu życia społecznego. Politycy KWR opowiadali się za przyznaniem szczególnego znaczenia strukturom siłowym, natomiast w kwestii gospodarki postulowali przywrócić tradycyjną kolektywność. Z kolei popularność LDPR wciąż opierała się na skandalizujących wystąpieniach jej lidera W. Żyrynowskiego. Co prawda przez dwa lata kadencji w Dumie Państwowej aktywność tej partii nie była zbyt wysoka, to jednak zanotowany spadek popularności LDPR nie był na tyle dotkliwy by wyeliminować ją z uczestnictwa w pracach następnego parlamentu.

W wyborach 17 grudnia 1995 r., wbrew prognozom mówiącym o niskiej frekwencji, wzięło udział ponad 64,4% uprawnionych do głosowania. W wyborach proporcjonalnych próg wyborczy udało się przekroczyć zaledwie 4 partiom. Bezwzględnym zwycięzcą została Komunistyczna Partia FR, która uzyskując poparcie ponad 22% wyborców zdobyła 45% mandatów w Dumie Państwowej. Po raz kolejny bardzo wysokie poparcie uzyskała LDPR Żyrynowskiego, która jednak znów nie potrafiła wprowadzić do parlamentu większej liczby deputowanych z okręgów jednomandatowych. Dwie pozostałe partie, którym udało się przekroczyć próg wyborczy to ugrupowania centroprawicowe: "Nasz Dom - Rosja" i "Jabłoko". Sporym zaskoczeniem było nie uzyskanie odpowiedniej liczby głosów przez Kongres Wspólnot Rosyjskich oraz wysoka pozycja LDPR. W poniższej tabeli zostały przedstawione szczegółowe wyniki wyborów największych ugrupowań wraz z podziałem mandatów. Na uwagę zasługuje dobry wynik Agrarnej Partii Rosji w okręgach jednomandatowych, w których partia ta zajęła drugie miejsce. Natomiast w wynikach głosowania na listy partyjne uplasowała się dopiero na 10-tej pozycji.

 

Partia wyborcza

Poparcie list w %

Liczba uzyskanych mandatów

z list

z okręgów

w sumie

KPRF

22,30

99

58

157

Nasz Dom - Rosja

10,13

45

10

55

LDPR

11,18

50

1

51

Jabłoko

6,89

31

14

45

Agrarna Partia

3,78

0

20

20

Pozostałe partie

 

0

122

122

 

Jak widać w powyższej tabeli cztery partie zdobyły nieco ponad 50% głosów jednak dzięki dużej ilości startujących w wyborach ugrupowań mogły one rozdzielić wszystkie 225 mandatów przeznaczonych dla list partyjnych. Partia komunistyczna choć posiadała największą liczbę deputowanych nie zdołała wraz ze swoimi sojusznikami stworzyć większości w Dumie Państwowej. Jednak w wyniku wyborów zaznaczyły się tendencje lewicowe społeczeństwa. Mimo to, w polityce władzy wykonawczej nie nastąpiły większe zmiany. Premierem nadal pozostał Wiktor Czernomyrdin, którego popierała nie tylko własna partia "Nasz Dom - Rosja", ale także LDPR oraz większość kandydatów niezależnych, reprezentujących zarówno lobby przemysłowe, jak i rolnicze. Istotną zmianą jaką przyniosły wybory było zminimalizowanie wpływów demokratycznej opozycji.

Stosunkowo niskie poparcie dla partii władzy nie oznaczało wcale istnienia ogromnego sprzeciwu wobec dotychczasowej polityki. Większość społeczeństwa nie dążyła do odbudowania socjalizmu, a jedynie oddawała swój głos na partie, które obiecywały efektywne działanie. Na drugi plan podczas kampanii wyborczej zeszły kwestie programowe, ważniejsza stała się jakość polityki. Dzięki takiemu podejściu wyborców do sytuacji w państwie, władzy udało się utrzymać swoje wpływy. Społeczeństwo nie zdecydowało się na odsunięcie od władzy ekipy dotychczasowych reformatorów. Natomiast głosując na mniejsze partie obywatele dawali do zrozumienia, ze potrzebne jest szukanie nowych, lepszych rozwiązań, z zachowaniem ówczesnego kierunku. To stawianie na jakość władz odzwierciedla skład osobowy wybranej w 1995 roku Dumy. Aż 75,7% deputowanych można nazwać profesjonalistami. Pracowali oni do tej pory w różnych organach władzy ustawodawczej. Postawiono również na osoby wykształcone, które stanowiły zdecydowaną większość w parlamencie. A co ciekawe, aż 1/3 deputowanych to mieszkańcy Moskwy.

Podsumowując wyniki wyborów parlamentarnych w 1995 roku należy zauważyć, że były one potwierdzeniem istnienia w Rosji systemu wielopartyjnego, który osiągnął w czasie trwania kampanii przedwyborczej swoje apogeum. Choć system ten wciąż pozostawał dalece niestabilny, to jednak rysowały się pewne stałe podziały na określone skrzydła na podstawie założeń ideologiczno-programowych. Wybory, choć przyniosły zwycięstwo opozycyjnym komunistom, to jednak nie zachwiały dotychczasowymi stosunkami na scenie politycznej. Dzięki temu można mówić o zaprowadzeniu w Rosji stabilizacji politycznej w zaledwie dwa lata po krwawych wydarzeniach jesieni 1993 roku. Trzeba również zaznaczyć, że przez wielu polityków wybory parlamentarne były tylko rozgrzewką przed zbliżającym się wyścigiem o fotel prezydenta. Tak naprawdę, dopiero elekcja prezydenta mogła mocno zmienić polityczny obraz Rosji.

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!