3. Obecność Ukraińców w polskim parlamencie 1922-1927 r.

 

W II Rzeczypospolitej, już w pierwszych dniach jej istnienia przewidywano zwołanie Sejmu Ustawodawczego. Zapowiedzią tego wydarzenia był dekret z dnia 28 listopada 1918 roku o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego60 . Znamienne było, że gdy 26 stycznia 1919 roku przeprowadzano wybory na obszarze wyznaczonym na podstawie dekretu, ziemie zamieszkałe przez Ukraińców, Wołyń i Galicja Wschodnia należały do terenów objętych działaniami wojennymi. Przyczyniło się to do absencji przedstawicieli społeczności ukraińskiej w Sejmie Ustawodawczym. Pierwszą okazją dla nich, aby zasiąść w sejmie Polskim stały się wybory z 5 listopada 1922 r . zostały jednak nie w pełni wykorzystane, ponieważ znaczna część Ukraińców w Galicji Wschodniej zbojkotowała wybory. Nastąpiło to pod wpływem nawoływań emigracyjnego rządu Jewhena Petruszewycza61 . Udział Ukraińców z Galicji Wschodniej w wyborach mógł być odbierany jako akceptacja władzy polskiej, a należy pamiętać, że przynależność powyżej wymienionego terytorium nie była jeszcze przesądzona oraz, że Jewhen Petruszewycz był orędownikiem koncepcji „zachodnio-ukraińskiej”.

Frekwencja wyborcza 5 listopada 1922 r. w województwach zamieszkałych przez Ukraińców była przeto bardzo niska, tak więc bojkot przyniósł efekt a należy dodać, iż trafił na podatny grunt. W tym czasie ludność miała prawo do niezadowolenia, gdyż rosła drożyzna a płace były niskie, ponadto dawały znać o sobie podatki i ograniczenia swobód narodowych62 .

W wyniku wyborów do Sejmu I kadencji na jego ławach zasiadło 25 Ukraińców. Najwięcej bo, aż 12 zostało wybranych w województwie wołyńskim, 4 w stanisławowskim, podobnie w lubelskim, 2 w województwie poleskim, 1 zaś w lwowskim63 .

Posłowie z województwa wołyńskiego, lubelskiego i poleskiego zostali wybrani z listy Bloku Mniejszości Narodowych w liczbie 20. Zjazd, w którym uczestniczyli wraz z wybranymi na senatorów kandydatami, powołał 22 listopada 1922 r. w Kowlu do życia Ukraińską Reprezentację Parlamentarną. Utworzono: Ukraiński Klub Sejmowy z prezesem Antonim Wasyńczukiem i zastępcami posłami Samuelem Podhorskim i Mikołajem Pirogowem oraz Ukraiński Klub Senatorski z przewodniczącym Aleksandrem Karpińskim. W celu zbierania materiałów, opracowywania wniosków i interpelacji zostały powołane komisje: szkolna, cerkiewna, rolno-ekonomiczna, polityczno-administracyjna, samorządowa i prasowa. Ukraiński Klub Sejmowy spajała dyscyplina wewnętrzna wyrażająca się w bezwzględnej solidarności.

Posłowie z Klubu Ukraińskiego uczestniczyli licznie w pracach komisji sejmowych: w Komisji Administracyjnej-Borys Kozubski, Morskiej-Mikołaj Pirogow, Oświaty-Sergiusz Chrucki i Sergiusz Kozicki, Petycyjnej-Józef Skrzypa, Prawniczej-Borys Kozubski i Samuel Podhorski, Przemysłu i Handlu-Maksym Czuczmaj, Robót Publicznych-Wasyl Komarewicz, Rolnej-Andrzej Paszczuk i Antoni Wasyńczuk, Skarbowo-Budżetowej-Paweł Wasyńczuk, Do Walki z Drożyzną Maksym-Czuczmaj, Wojskowej-Tomasz Prystupa, Spraw Zagranicznych-Antoni Wasyńczuk, Zdrowia Publicznego-Wasyl Dmitriuk64 . Klub Ukraiński miał charakter inteligencki, należało do niego tylko 2 chłopów, 8 posłów przyznawało się bądź było uważanych za socjalistów. Zygmunt Zaporowski w swojej pracy scharakteryzował oblicze Klubu Ukraińskiego pisząc o nim : „[...], miał oblicze wyraźnie inteligenckie-było w nim tylko 2 chłopów pracujących na roli. Ale była to inteligencja specyficzna: wychowankowie rosyjskich szkół, często seminariów nauczycielskich (7), którzy w momencie powstania i okrzepnięcia państwa polskiego nie znaleźli, a może nie szukali miejsca w polskich szkołach. Spauperyzowani wrócili na wieś do ojcowskich gospodarstw, szybko stając się lokalnymi przywódcami społeczności ukraińskiej, organizatorami i animatorami życia publicznego”65 . W wyniku rozłamu wyłonił się 5 osobowy klub socjaldemokratyczny a w 1925 r. powstały frakcje: Ukraińskie Socjalistyczne Zjednoczenie „Selanśkyj Sojuz” i UNDO. Po wystąpieniu z klubu kilku posłów liczył on pod koniec 1925 r. tylko 11 osób66 .

Od początku trwania prac Sejmu I kadencji osobną grupę wśród przedstawicieli społeczności ukraińskiej stanowiła grupa posłów skupionych w Klubie Ukraińsko-Włościańskim tzw. „Chliborobów”. Zdobyli oni mandaty poselskie dzięki sporym nakładom finansowym i pomocy administracji Galicji Wschodniej. Posłowie ci nie odegrali większej roli, nie brali udziału w pracach komisji sejmowych, a ponadto byli pozbawieni oparcia wśród swoich rodaków (Ukraińców) generalnie izolujących się od postawy „Chliborobów”.

Stanowisko Klubu Ukraińskiego zostało pierwszy raz określone podczas dyskusji nad expose premiera Władysława Sikorskiego 23 stycznia 1923 r. Charakteryzowało się ono wiarą w realizację postulatów zawartych w programie rządowym, gotowość do podjęcia współpracy była związana ze strachem przed komunizmem. Prezentujący stanowisko Klubu Ukraińskiego poseł S.Podhorski stwierdził, że ideałem Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej będzie niezależne państwo obejmujące całość ziem etnograficznie ukraińskich. Powstanie takiego państwa mogło być urzeczywistnione przypuszczalnie dla Ukraińców, po obaleniu Ukraińskiej Republiki Radzieckiej. S.Podhorski przedstawił izbie poselskiej najbardziej pilne dla jego narodowości sprawy wymagające jak najszybszego rozwiązania.

Stanowisko „Chliborobów”, przychylne dla rządu Sikorskiego, zostało przedstawione przez posła Mikołaja Ilkowa. Było ono bardzo przyjazne w stosunku do rządu, a równocześnie podkreślano w nim wrogi stosunek wobec Związku Radzieckiego oraz izolowanie się od obozu J.Petruszewycza67 .

Zmiana stanowiska Klubu Ukraińskiego wobec rządu nastąpiła po ogłoszeniu decyzji Rady Ambasadorów z 14 marca 1923 r. uznającej granicę wschodnią Rzeczypospolitej, a miało to miejsce 16 marca na uroczystym posiedzeniu Sejmu68 . Wówczas to posłowie ukraińscy swoim zachowaniem zamanifestowali postawę opozycyjną wobec najwyższych władz polskich. Generalnie należy stwierdzić, że Klub Ukraiński do końca Sejmu I kadencji pozostawał w opozycji. W Sejmie tym zgłosił on 104 interpelacje i 50 wniosków, natomiast Ukraińsko-Włościański Klub Sejmowy 12 interpelacji69 .

Zgoła odmiennie zachowała się grupa „Chliborobów” godząca się z decyzją Rady Ambasadorów, spychało ją to jeszcze bardziej na margines życia politycznego wśród społeczności ukraińskiej70 .

Wydaje się, że Ukraińcy nie w pełni wykorzystali sytuację, która została stworzona dzięki rozłożeniu sił w Sejmie. Mogli stanowić w wielu przypadkach siłę decydującą o przejściu ustaw. Nie potrafili tego wykorzystać, ograniczali się do bezowocnych skarg i zażaleń, w ten sposób nie poprawiała się rozumiana w wielu aspektach sytuacja społeczności ukraińskiej. Żądanie przyznania daleko idącej autonomii terytorialnej było nie do przyjęcia dla strony polskiej, czego posłowie ukraińscy wydawali się nie zauważać.

 

Przypisy i odsyłacze do rozdziału I:

1 L.Wasilewski, Istotna liczba Ukraińców w Polsce, „Sprawy Narodowościowe’’, R. I, 1927, nr 3, s. 235-236.

2 Z. Landau, J. Tomaszewski, Gospodarka Polski międzywojennej 1918-1939, t. I, W dobie inflacji 1918-1923, Warszawa 1967, s. 42.

3 J. Żarnowski, Społeczeństwo drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1973, s. 375.

4 A. Krysiński, Liczba i rozmieszczenie Ukraińców w Polsce, „Sprawy Narodowościowe”, R. II, 1928, nr 6, s. 707.

5 R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923-1929, Kraków 1989, s. 11.

6 A. Krysiński, dz. cyt., s. 652.

7 Tamże, s. 653.

8 Tamże, s 655-657.

9 A. Albert, Najnowsza Historia Polski 1914-1993, t. I, Warszawa 1995, s. 121.

10 C. Partacz, Polacy i Ukraińcy w II Rzeczypospolitej, Kościan 1991, s. 7.

11 P. Eberhardt, Przemiany narodowościowe na Ukrainie XX wieku, Warszawa 1994, s. 108.

12 M. Papierzyńska-Turek, Sprawa Ukraińska w Drugiej Rzeczypospolitej 1922-1926, Kraków 1979, s. 25-26.

13 R. Torzecki, dz. cyt., s. 274.

14 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 27-28.

15 R. Torzecki, dz. cyt., s. 277-279.

16 M. Feliński, Organizacja i rozwój spółdzielczości ukraińskiej w Polsce, „Sprawy Narodowościowe”, R. III, nr 2, 1929, s. 215-227.

17 Tamże, s.279.

18 Tamże, s. 281.

19 Tamże, s. 282.

20 Tamże, s. 282.

21 Tamże, s. 283.

22 M. Feliński, Organizacja i ..., s. 217-218.

23 Tamże, s. 219.

24 Tamże, s. 219.

25 R. Torzecki, dz. cyt., s. 300-301.

26 Na 160 podań 52 uzyskały odpowiedź odmowną, 11 przychylną, 97 pozostało bez odpowiedzi; (M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 91-92).

27 Tamże, s. 92.

28 M. Feliński, Ukraińcy w Polsce..., s. 108-110.

29 R. Torzecki, dz. cyt., s. 303.

30 Należy pamiętać, że status prawny Galicji Wschodniej nie był wówczas jeszcze uregulowany, Ukraińcy tu mieszkający nie posiadali obywatelstwa polskiego; (M.Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 85-86).

31 R. Torzecki, dz. cyt., s. 306.

32 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 87.

33 R. Torzecki, dz. cyt., s. 306-307.

34 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 90.

35 M. Feliński, Ukraińcy w Polsce..., s. 110.

36 R. Torzecki, dz. cyt., s. 304-305.

37 R. Torzecki, dz. cyt., s. 307-308.; M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 93.; M. Feliński, Ukraińcy w Polsce..., s. 110-111.

38 R. Torzecki, dz. cyt., s. 308.

39 R. Torzecki, dz. cyt., s. 309-311.

40 R. Torzecki, dz. cyt., s. 311-312.

41 R. Torzecki, dz. cyt., s. 312.

42 M. Feliński, Ukraińcy w Polsce ..., s. 27.

43 Tamże, s. 28.

44 Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918-1939, t. I, pod red., T. Jędruszczak, M. Nowak Kiełbikowej, Kraków 1989, s. 157.

45 A. Burda, Konstytucja marcowa, Lublin 1983, s. 91.

46 Tamże, s. 92.

47 Tamże, s. 92.

48 Tamże, s. 92.

49 M. Feliński, Ukraińcy w Polsce ..., s.27.

50 Tamże, s. 29.

51 Tamże, s. 30.

52 Tamże, s. 30-31.

53 Tamże, s. 31.

54 Tamże, s. 31.

55 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 42-43.

56 Dokumenty ..., t. I , pod red., T. Jędruszczak, M. Nowak Kiełbikowej, s. 157.

57 Wyraźny wpływ na podjęcie takiej decyzji wywarły klęski armii Antona Denikina, obawiano się pochodu komunizmu na zachód Europy; (M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 36.)

58 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 37.

59 R. Torzecki, dz. cyt., s. 20.

60 A. Ajnenkiel, Historia Sejmu polskiego, t. II, cz. II, II Rzeczpospolita, Warszawa 1989, s. 8, 15.

61 R. Torzecki, dz. cyt., s. 66-67; M. Feliński, Ukraińcy w ..., s. 65.

62 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 127.

63 M. Feliński, Ukraińcy w..., s. 67.

64 M.Papierzyńńska-Turek,dz.cyt.,s.155-156.

65 Z. Zaporowski, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Działalność posłów, parlamentarne koncepcje Józefa Piłsudskiego, mniejszości narodowe, Lublin 1992, s.121.

66 Tamże.

67 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 162-163.

68 Tamże, s. 181.

69 A. Ajnenkiel, dz. cyt., s. 339.

70 M. Papierzyńska-Turek, dz. cyt., s. 183.

 

Kopiowanie surowo zabronione!

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!