1 Uczestnictwo w strukturach izby

Posłowie ukraińscy niezwykle aktywnie uczestniczyli w pracach Sejmu II kadencji. Na drugim posiedzeniu w dniu 28 marca 1928 r. przeprowadzono wybór prezydium Izby Poselskiej. Kandydatem Ukraińsko-Białoruskiego Klubu Sejmowego na stanowisko wicemarszałka był Włodzimierz Zahajkiewicz, który podczas głosowania otrzymał 201 głosów, udział w głosowaniu brało 404 posłów. W.Zahajkiewicz został wicemarszałkiem. Następnie Izba Poselska

dokonała wyboru 9 sekretarzy. Jednym z nich został Dymirt Ładyka przedstawiciel Ukraińsko-Białoruskiego Klubu Sejmowego1. Z początkiem prac Sejmu II kadencji przydzielono również miejsca w komisjach sejmowych. Regulamin izby niższej parlamentu przewidywał, że aby przedstawiciele danego klubu mogli wejść w skład komisji to musi on liczyć co najmniej 11 osób. Warunek ten spełniał wśród ugrupowań ukraińskich tylko Klub Ukraińsko-Białoruski, natomiast drugiemu pod względem liczebności Klubowi Ukraińskiej Socjaistyczno-Radykalnej Parlamentarnej Reprezentacji (Klubowi USRPR) brakowało trzech przedstawicieli do spełnienia wymogu. Artykuł 71 Regulaminu obrad Sejmu pozwalał w takim przypadku na nieformalne utworzenie bloku celem uzyskania miejsc w komisjach. W ten sposób kluby liczebnie słabsze uzyskiwały możliwość współpracy z liczebnie silniejszymi. Do takiego porozumienia doszło, w celu wprowadzenia jak największej liczby przedstawicieli, pomiędzy Klubem Ukraińsko-Białoruskim i Klubem USRPR2. Łącznie oba kluby uzyskały 47 miejsc w komisjach sejmowych. Po jednym w Komisji Komunikacyjnej, Petycyjnej, Morskiej, Zdrowia Publicznego, Regulaminowej i Nietykalności Poselskiej. Po dwa miejsca przyznano Ukraińcom w komisjach: Administracyjnej, Ochrony Pracy, Odbudowy Kraju, Zagranicznej, Prawniczej, Przemysłu i Handlu, Skarbowej, Wojskowej, Emigracyjnej, Walki z Drożyzną. Po trzy miejsca przyznano w komisjach: Budżetowej, Konstytucyjnej, Opieki Społecznej, Oświaty, Reformy Rolnej, Robót Publicznych. Najwięcej, bo aż 4 miejsca, przyznano Ukraińcom w Komisji Rolnej dzięki porozumieniu z reprezentantami społeczności żydowskiej, którzy jedno miejsce w powyżej wymienionej zgodzili się zamienić na lokatę w Komisji Handlu i Przemysłu3. Również z przedstawicielami społeczności niemieckiej Ukraińcy wymienili się uzyskując drugie miejsce w Komisji Emigracyjnej. Nastąpiło to po odstąpieniu miejsca w Komisji Morskiej. W Komisji Odbudowy Kraju Jan Zawałykut został wybrany przewodniczącym podobnie jak Ostap Łucki w Komisji Rolnej. Ponadto w Komisji Oświatowej Sergiusz Chrucki pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego. Zastanawiające było stanowisko posłów Białoruskich, którzy 7 listopada 1928 r. wystąpili z Klubu Ukraińsko-Białoruskiego. Wchodząc w skład klubu liczebnie silniejszego posiadali większe możliwości prezentowania swoich myśli i poglądów, zaś po wystąpieniu tracili znaczną część korzyści wynikających z dotychczasowego porozumienia z Ukraińcami4. Posłowie ukraińscy uczestniczyli aktywnie w ramach komisji, których byli członkami. Świadczyły, o tym między innymi liczne wzmianki i relacje z ich działalności zamieszczane na łamach „Robotnika” i „Spraw Narodowościowych”. Pierwszą okazją do zabrania głosu dla przedstawicieli społeczności ukraińskiej w Komisji Budżetowej była tocząca się dyskusja nad budżetem poszczególnych ministerstw. W dniu 25 kwietnia 1928 r. w dyskusji nad budżetem Ministerstwa Reform Rolnych wziął udział przedstawiciel Klubu Ukraińskiego Stefan Baran. Wskazywał on na postępujące wśród chłopów ukraińskich procesy proletaryzacji. Dowodem na to miała być olbrzymia liczba karłowatych gospodarstw sięgająca 80% wszystkich. Stąd wynikać miał olbrzymi głód ziemi, jaki panował wśród chłopów ukraińskich. Poseł S.Baran był przeciwny faworyzowaniu elementu polskiego przy parcelacji obszarów przeznaczonych na potrzeby reformy rolnej. Protestował przeciwko osadnictwu wojskowemu. W związku z tym zgłosił w imieniu klubu wniosek o skreślenie z budżetu Ministerstwa Reform Rolnych kwoty 200 000 złotych przeznaczonych na bezzwrotną zapomogę dla osadników wojskowych i 1 500 000 złotych na kredyty inwestycyjne5. W dniu 8 maja 1928 r. w Komisji Budżetowej toczyła się dyskusja nad budżetem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Na jej posiedzeniu głos zabrał przedstawiciel Klubu Ukraińskiego Włodzimierz Celewicz. W swym przemówieniu dotyczącym szkolnictwa państwowego na terenie zamieszkałym przez Ukraińców wskazał na niedostateczne zabezpieczenie prawa do szkolnictwa. Uważał, że funkcjonujące ustawy są tylko zabezpieczeniem teoretycznym. W praktyce nie wykonywano ich postanowień, a ustawa szkolna z 31 lipca 1924 r., według słów W.Celewicza, dodatkowo uszczuplała zakres szkolnictwa ukraińskiego. Poseł W.Celewicz zaatakował rząd za podejście do sprawy wyższego szkolnictwa ukraińskiego. Stwierdzał, że Ukraińcy posiadają prawo do własnego uniwersytetu i wskazywał na obowiązki rządu wynikające z ustawy z dnia 26 września 1922 r. W związku ze znajdującą się w budżecie pozycją 90 000 złotych na organizację „Instytutu ruskiego” wyraził sprzeciw. Wniósł wniosek o skreślenie tej sumy, podobnie jak: 10 000 000 złotych przeznaczonych na wychowanie młodzieży i 2 974 816 na utrzymanie Uniwersytetu Lwowskiego. Zapowiedział, iż Klub Ukraiński będzie głosować przeciwko budżetowi Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego6. Na posiedzeniu Komisji Rolnej 5 czerwca 1928 r. ustalono skład Głównej Komisji Ziemskiej. Jednym z jej członków został przedstawiciel Klubu Ukraińskiego Julian Pawlikowski, który miał pełnić obowiązki zastępcy przewodniczącego w dziale zajmującym się drobną własnością rolną7. Swój finał w Sejmie znalazła sprawa zamknięcia kilku klas ukraińskiego gimnazjum państwowego w Stanisławowie. Przyczyną zamknięcia były wydarzenia z 3 maja 1928 r., a dokładnie odcięcie się uczniów od udziału w obchodach święta. Komisja Oświatowa 9 czerwca 1928 r. rozpatrywała sprawę zamknięcia czterech najstarszych klas gimnazjum ukraińskiego w Stanisławowie. Głos w sprawie zabrali posłowie z Klubu Ukraińskiego Michał Strutyński i Sergiusz Chrucki, następnie przemawiał przedstawiciel Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Sławomir Czerwiński, który wycofał swój wniosek dotyczący zamknięcia gimnazjum. Po wystąpieniu Mileny Rudnickiej, reprezentującej również Klub Ukraiński, odbyło się głosowanie. Przyjęto wniosek posła Janusza Jędrzejewicza z BBWR. Wzywano w nim do najpilniejszego zlikwidowania zajścia przez przywrócenie zamkniętych klas. Po przejściu wniosku J.Jędrzejewicza M.Rudnicka zrzekła się dalszego referowania projektu ukraińskiego8. W Komisji Prawniczej Sejmu 15 czerwca 1928 r. odbyło się trzecie czytanie projektu ustawy amnestyjnej. W trakcie prac nad tą ustawą aktywny był poseł W.Zahajkiewicz, który zgłosił poprawkę do ustawy mającą na celu rozszerzenie amnestii. Została ona jednak odrzucona. Podobny los spotkał inne poprawki9. W dniu 21 listopada 1928 r. na posiedzeniu Komisji Budżetowej przemawiał poseł S.Chrucki. Zaznaczył w swym przemówieniu, że w Polsce zapanowała niewłaściwa sytuacja, państwo istnieje dla państwa. Rozbudowuje ono własne struktury natomiast nie rozbudowuje gospodarki, stało się celem samo w sobie10. W listopadzie 1928 r. Komisja Budżetowa Sejmu rozpatrywała budżet Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Poseł W.Celewicz przemawiając w trakcie posiedzenia komisji 27 listopada poruszył sprawę wypadków lwowskich z początku miesiąca. Dowodził w swojej mowie, że nakazy karne mają tło polityczne, zarzucił komendantom posterunków policji przyjmowanie łapówek. W trakcie przemówienia posła W.Celewicza, miała miejsce wymiana zdań między posłem Karolem Polakiewiczem z BBWR i posłem Sergiuszem Chruckim. Ukrainiec porównał K.Polakiewicza do żandarma. Później obaj posłowie spotkali się na korytarzu w pobliżu sali Komisji Budżetowej, doszło wówczas do incydentu. Poseł Polakiewicz dwukrotnie czynnie znieważył posła Chruckiego11. Opis całego zajścia dotarł do marszałka Sejmu Ignacego Daszyńskiego, który zapowiedział zwołanie Sądu Marszałkowskiego. W celu wyjaśnienia całej sprawy posłowie Fabian Jeremicz z Klubu Białoruskiego i Włodzimierz Celewicz z Klubu Ukraińskiego konferowali z marszałkiem12. W styczniu 1929 r. toczyła się w Komisji Budżetowej debata nad budżetem Ministerstwa Skarbu. Na jednym z jej posiedzeń wystąpił reprezentant Klubu Ukraińskiego Jan Błażkiewicz. Był on przeciwny poglądowi prezentowanemu przez stronę rządową, w którym stwierdzano uprzywilejowanie ludności rolniczej pod względem podatkowym. Następnie przyjęto budżet Prezydenta RP. Kolejnym punktem obrad było głosowanie nad budżetem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Przy części dotyczącej funduszu dyspozycyjnego, który wynosił 7 200 000 złotych wniosek złożył W.Celewicz. Domagał się w nim skreślenia całego funduszu dyspozycyjnego. Wniosek został jednak odrzucony13. W czasie obrad Komisji Zagranicznej 23 stycznia 1929 r. miało miejsce bardzo ostre wystąpienie przewodniczącego Klubu Ukraińskiego Dymitra Lewickiego. Zaatakował on w swojej mowie ministra spraw zagranicznych Augusta Zaleskiego za treść wywiadu udzielonego prasie. Wywiad dotyczył stosunku rządu do Ukraińców. Poseł D.Lewicki wykorzystał sytuację dla wyrażenia niezadowolenia z ciężkiego położenia Ukraińców w Polsce. Wskazał na rozbicie szkolnictwa mniejszości narodowych, odpowiedzialnością za wypadki listopadowe we Lwowie obarczył studentów polskich o nacjonalistycznych poglądach. Podkreślił przy tym, że policja skonfiskowała tekst petycji Ukraińców do Ligi Narodów. D.Lewicki kolejny raz wykorzystał możliwość przemawiania do wyrażenia żalów i pretensji przez Ukraińców w stosunku do przedstawicieli władz państwa14. Dyskusja nad oświadczeniem ministra A.Zaleskiego została zakończona 20 lutego . Tego dnia zabrali głos na posiedzeniu komisji posłowie Dymitr Palijiw i Fabian Jeremicz, którzy dokonali omówienia stosunku rządu do mniejszości narodowych15. Komisja Administracyjna 25 stycznia 1929 r. po raz ostatni dyskutowała nad wnioskiem zgłoszonym przez PSL-„Wyzwolenie”, dotyczył on znowelizowania rozporządzenia Prezydenta z 19 stycznia 1928 roku mówiącego o wyłączeniu władz szkolnych z administracji ogólnej. Jednym z mówców, który zabrał głos w tej sprawie był poseł W.Celewicz16. Cztery dni później 29 stycznia w Komisji Administracyjnej dyskutowano nad wnioskiem PPS w sprawie prowizorycznego załatwienia ordynacji wyborczej do ciał samorządowych w Galicji Wschodniej. W czasie obrad ponownie przemawiał W.Celewicz, który sprzeciwiał się przeszczepianiu ustaw z innych dzielnic do Galicji Wschodniej. Według „Robotnika”, stanowisko Celewicza oznaczało w praktyce pozostanie przy ówczesnym fatalnym stanie rzeczy17. W Komisji Oświatowej aktywnie działał reprezentujący Klub Ukraiński Dymitr Wełykanowicz. Komisja 18 lutego 1929 r. rozpatrywała wniosek podkomisji w sprawie nowelizacji art. 58 ustawy o stosunkach służbowych nauczycieli, który dotyczył przenoszenia nauczycieli drogą dyscyplinarną. Oprócz zgłoszenia wniosku D.Wełykanowicz wziął udział w dyskusji18. W dniu 1 marca 1929 r. odbyło się posiedzenie Komisji Konstytucyjnej, na którym przeprowadzono drugie czytanie i głosowanie nad ustawą o zgromadzeniach do art. 10 włącznie. Dla Ukraińców istotne było, że przeszła zgłoszona przez J.Błażkiewicza przy art. 8 poprawka. Tekst jej brzmiał: „przedstawiciel władzy winien wylegitymować się gospodarzowi zgromadzenia pisemnem upoważnieniem delegującej władzy”19. J.Błażkiewicz 28 stycznia 1930 r. wygłosił dłuższą mowę w czasie trwania rozprawy Komisji Konstytucyjnej nad rewizją konstytucji. Na wstępie zdementował wiadomość: „jakoby Ukraińcy ogłosili całkowite desinteressment”, co do sprawy zmiany konstytucji. Uważał, że sytuacja Ukraińców byłaby lepsza, gdyby przestrzegano przepisów obecnej konstytucji. Spór narodowościowy nie miałby wówczas takiej ostrości. Odnosząc się do projektu konstytucji zgłoszonego przez BBWR wskazał, że nie będzie wnikał we wszystkie jego punkty. Skupił się tylko nad tymi dotyczącymi mniejszości narodowych. J.Błażkiewicz potępił zapis mówiący o tym, iż aby zgłosić wniosek bądź interpelację będzie wymagane złożenie pod nim podpisów 1/6 części składu Sejmu, a więc 74 posłów. W ten sposób, jak wskazywał, posłowie mniejszości narodowych utracą możliwość składania wniosków i interpelacji. W dalszej części wystąpienia skrytykował mowę premiera Kazimierza Bartla. Szczególnie słowa, że: „[...] wszyscy lojalni obywatele bez względu na różnicę wiary, pochodzenia, czy narodowości mogą korzystać ze wszystkich praw i przywilejów konstytucji”. Uważał, że od Ukraińców żadna ustawa nie może tego wymagać20. Przechodząc do projektu lewicy krytycznie ocenił stwierdzenie referującego, który powiedział, że pozytywnie rozwiąże problem mniejszości art. 109, ust. 2 konstytucji. Brzmiał on: „Ustawy osobne określą zakres autonomii dla tych ziem Rzeczypospolitej, które są zamieszkałe, przez ludność mieszaną pod względem narodowym”. J.Błażkiewicz dostrzegał brak treści w tym zapisie. Kontynuując wystąpienie mówił o trudnościach Ukraińców żyjących w Polsce. Kończąc zapowiedział, że będzie głosował przeciw projektowi BBWR, zaś nad projektem lewicy będzie jeszcze dyskutował21. Dnia 12 marca 1929 r. w Komisji Spraw Zagranicznych poseł Zygmunt Graliński z PSL „Wyzwolenie” wygłosił referat dotyczący ratyfikacji Paktu Litwinowa. W toczącej się następnie dyskusji wziął udział reprezentant Klubu Ukraińskiego Paweł Wasyńczuk. W dość długim przemówieniu rozwinął teorię, która głosiła konieczność walki ukraińskiej myśli niepodległościowej przeciw stabilizacji stosunków i pokojowi na wschodzie Europy. Stabilizacja według niej miała oznaczać pogrzebanie ukraińskich dążeń niepodległościowych. W związku z wymienionymi powodami P.Wasyńczuk zapowiedział, że wstrzyma się od głosowania nad ratyfikacją Paktu Litwinowa22. Wyżej wymienione przykłady działalności posłów ukraińskich w komisjach sejmowych świadczyły o dużym zainteresowaniu poruszaną problematyką. Nie należeli oni do biernych słuchaczy ale do czynnych uczestników komisji, w których pracowali. Jako przejaw pracy w strukturach Sejmu należy też potraktować wizytę przewodniczących klubów sejmowych 1 października 1928 r. u marszałka Sejmu I.Daszyńskiego. Pomimo, że marszałek przed spotkaniem zaznaczał, iż ma ono charakter czysto prywatny, to poruszana tematyka pozwoliła je zaliczyć jako element pracy Sejmu. Tematem spotkania była chęć usprawnienia pracy Izby Poselskiej. Marszałek zaznaczył konieczność technicznego uporządkowania materiałów ustawodawczych. Zależało mu głównie na uzgodnieniu metody przy wprowadzaniu wniosków do porządku dziennego obrad Sejmu. Następnie poruszył sprawę interpelacji, zaproponował uzupełnienie art. 33 konstytucji i art. 26 regulaminu Sejmu. Zgodnie z przedstawionymi uzupełnieniami drobne zapytania miały być zapisywane w księdze, w której również reprezentanci rządu mieli udzielać odpowiedzi. D.Lewicki jako przewodniczący Klubu Ukraińskiego uczestnicząc w spotkaniu był jedną z osób, która miała podjąć decyzję mającą na celu usprawnienie prac Sejmu23.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!