Rewolucja Październikowa została przeprowadzona w celu zaprowadzenia nowego, oczywiście doskonalszego porządku w Rosji. Pod sztandarami walki o władzę dla ludu i mas uciskanych obalono, i tak osłabioną po rewolucjach tak 1905-go roku, jak i lutowej, władzę Caratu. Poprzedni ustrój utożsamiany z osobą Cara, uznany został za niesprawiedliwy i archaiczny. Przez cały wiek XIX w Rosji rosło niezadowolenie z władz i coraz więcej osób postulowało przeprowadzenie mniej lub bardziej krwawej rewolucji, która miała być końcem niewolnictwa i biedy w kraju i początkiem walki o nowy, oparty na ideach socjalizmu ustrój. Ustrój ten miał się charakteryzować tym, iż władzę sprawowałaby partia występującą w imieniu całego ludu.

Na gruncie rosyjskim rozwinęły się i głęboko zakorzeniły idee głoszone nie tylko przez Marksa i Engelsa, ale również przez takich teoretyków socjalizmu jak Feuerbach, Fourier. Wszystkie działania ruchów rewolucyjnych, np. "narodników" dążyły do wyzwolenia ludności. Z takim też postulatami zdobyli władzę po Rewolucji Październikowej bolszewicy. Wprawdzie byli oni radykalnym odłamem rosyjskiej partii Socjalistycznej, to jednak ich ideologia tylko nieznacznie różniła się od głównego nurtu partii socjalistycznej. Mało kto w czasie Rewolucji mógł przewidywać, że w niedługim okresie czasu w życie zostanie wprowadzona przedstawiona przez Dostojewskiego tzw. "Szygalewszczyzna".

System totalitarny w Bolszewickiej Rosji rozwijał się stopniowo. Wpłynęły na to, przede wszystkim czynniki historyczne - I Wojna Światowa, czy też wojna domowa. Dochodząc do władzy, bolszewicy wbrew swojej nazwie nie mieli zbyt dużego poparcia wśród socjaldemokracji, nie mówiąc już o społeczeństwie. Dlatego też najważniejszym kierunkiem w rządach bolszewików było utrzymanie i umocnienie swojej władzy. Sam Feliks Dzierżyński twierdził, że jego aparat bezpieczeństwa, jak i on sam zabijałby tysiąckroć więcej, gdyby wierzył w to, że bolszewicy pozostaną na dłużej przy władzy. Wprowadzenie przez Lenina środków mających na celu walkę z potencjalnymi przeciwnikami politycznymi było początkiem rozwoju totalitaryzmu w Czerwonej Rosji. Mechanizm ten nie zostanie już zatrzymany aż do czasu upadku ZSRR, a jedynie złagodzony po śmierci Stalina i XX zjeździe KPZR, a także w okresie gorbaczowskiej pierestrojki.

Jeśli w ogóle można mówić o rzeczywistym "totalnym" totalitaryzmie to jego przykładem może być radziecka Rosja w okresie panowania Stalina. Udało mu się w krótkim okresie czasu przekształcić państwo oparte na zasadzie władzy autorytarnej w państwo totalitarne. Za życia Lenina wszystkie decyzje w państwie były zależne od opinii wodza. Autorytaryzm stał się fundamentem w budowie totalitaryzmu. Lenin rozpoczął proces likwidacji opozycji, scentralizował władzę, wprowadził jednopartyjny system sprawowania władzy, a także zniósł swobodę druku i mowy. Jednak za władzy Lenina decyzje były wydawane przez grupę osób w oparciu o ideologię wodza. Ten sposób rządzenia został zmieniony dopiero przez Stalina.

 

Jednopartyjna władza

Przełomowym punktem w rozwoju totalitaryzmu w Rosji była rezolucja "O jedności partii", wygłoszona w marcu 1921 roku podczas X zjazdu RKP(b). Zabraniała ona między innymi tworzenia innych frakcji politycznych. I właśnie dzięki tej uchwale możliwe słało się zlikwidowanie przeciwników politycznych, w tym "eserowców", czy niedawnych partyjnych kolegów - "mienszewików". Już w grudniu 1921 roku doszło do pierwszego procesu politycznego przeprowadzonego na szeroka skalę. Pierwszą ofiarą bolszewików stali się znienawidzeni i oskarżeni o dokonanie zamachu na Lenina "eserowcy". WCzK kierowana przez F. Dzierżyńskiego masowo aresztowała "eserowców", jak również ludzi podejrzanych o ich wspieranie. Wyrokiem sądu wielu spośród oskarżonych zostało skazanych na karę śmierci, która jednak ze względu na brak powszechnego poparcia dla tego typu walki z przeciwnikami politycznymi została anulowana.

Proces przeciwko "eserowcom" był początkiem całej serii procesów politycznych przeprowadzonych w późniejszym czasie przez Stalina, który to powołując się na zapis ustawy "O jedności partii" systematycznie pozbywał się wszelkich rywali w walce o władzę w ZSRR oskarżając ich o działania dywersyjne wewnątrz partii.

Komunistyczna Partia już w okresie wojny domowej skoncentrowała wokół siebie całą władzę państwową. Na wszystkich wyższych stanowiskach państwowych zasiadali członkowie partii. Doprowadziło to z czasem do sytuacji, gdy niemożliwe stało się rozróżnienie między partią, a państwem. Na wszystkich poziomach władzy - od najwyższego, gdzie zasiadali najważniejsi przedstawiciele partii, do najniższego, lokalnego poziomu - stanowiska należały do członków partii. Partia decydowała nie tylko o administracji samym państwem, ale także sprawowała nadzór nad przemysłem, armią, czy nawet edukacją. Zarządzaniem krajem zajmowały się nie państwowe, a partyjne organy władzy. Dobitnym przykładem zagarnięcia pełnej władzy państwowej przez aparat partyjny może być fakt, iż Konstytucja z 1936, ustalająca podstawowe zasady funkcjonowania państwa została przyjęta przez organy partii. Nawet ustalanie planów produkcji nie należało do obowiązków "Gosplan-ów", gdyż założenia produkcyjne były wymyślane i zatwierdzane przez organy partii. Organy partii decydowały o strukturze państwowego systemu: Politbiuro tworzyło i usuwało ministerstwa ("narkomaty"), a także naznaczało i degradowało ministrów i innych przywódców. Ani jeden przepis prawny nie mógł wejść w życie bez zgody Politbiura. Nawet sądy w zupełności podlegały partii. Sędziami byli członkowie WKP(b), którzy mieli za zadanie wypełnianie rozkazów wysoko postawionych partyjnych działaczy. Brak rozgraniczenia między partią, a państwem dotyczył również symboliki. Zarówno flaga, jak i hymn partii stały się symbolami całego Związku Radzieckiego jako państwa.

Pod koniec lat 30-tych, dzięki polityce prowadzonej przez Stalina partia straciła resztki cech demokracji. Zwykli członkowie partii zostali odsunięci od sprawowania władzy, a wszystkie decyzje podejmowało wąskie grono Politbiuro, składające się z 10-15 członków. Decyzje mniejszej rangi podejmował Centralny Komitet Partii (niecałe 100 osób). Jak mówił Stalin w 1937 roku Partia posiada "generalitet" w liczbie 3-4 tysięcy ludzi, którzy zajmują się sprawami na szczeblu republik, krajów i powiatów. Około 30 tyś osób stanowiło tzw. "partyjne oficerstwo" - do ich obowiązków należały sprawy rangi miast i gmin. Najniższą klasę rządzącą stanowiło "unter-oficerstwo" - 150 tyś ludzi odpowiedzialnych za lokalne organizacje partyjne. W rzeczywistości, w latach 30-tych XX wieku władzę sprawowała tylko jedna osoba - był nią Stalin, który podporządkował sobie całą partię, a co za tym idzie i państwo. Wszystkie organy partii były ściśle podporządkowane decyzjom "Ojca Narodów".

 

Ideologia

W połowie lat 30-tych Marksizm-Leninizm w interpretacji Stalina był już nie tylko oficjalną ideologią w partii, ale także w całym Związku Radzieckim. Zresztą mowa o tym jest również w Konstytucji 1936-go roku. Aby doprowadzić do takiej sytuacji, gdzie cała władza podporządkowana jest jednej myśli, jednemu kierunkowi ekonomicznemu, przez długie lata bolszewicy, a raczej neo-bolszewicy (spośród bolszewików zakładających partię w 1903 roku niewielu przetrwało walki polityczne za rządów Stalina) zwalczali wszelkie objawy innej niż komunistycznej ideologii. Prowadzono całą kampanię propagandową, mającą na celu dyskredytację wrogiej idei. Ideologia, która nie wpisywała się w oficjalny nurt komunizmu, było od razu uznawana za niebezpieczną dla budowy socjalizmu w Związku Radzieckim. Partia przeprowadzała kontrolę środków masowego przekazu, zakazała także drukowania i wydawania książek nie wchodzących w nurt literatury Marksizmu-leninizmu. Całkowicie przekształcono sposób edukacji od podstawowych szkół, aż do uniwersytetów. W edukacji starano się wszystko interpretować według ideologii komunizmu, nawet nauki przyrodnicze były przekazywane poprzez zwierciadło Lenina i Marksa. "Żelazna kurtyna" uniemożliwiała przenikanie nowych prądów myślowych z zewnątrz.

W Związku Radzieckim nie tylko świat nauki, ale również kultury i sztuki pozostawał pod wpływem partii komunistycznej i jej poglądów. Pisarze i artyści skupiani w pro-partyjnych związkach tworzyli dzieła na potrzeby partii. Utwory te były środkami w ideologicznej propagandzie.

 

Represje radzieckie

Wraz z zaprowadzeniem jednopartyjnej władzy popartej propagandą i rozszerzaniem komunistycznej ideologii na wszystkie dziedziny życia w Związku Radzieckim na szeroką skalę prowadzone były represje, nie tylko przeciwko wrogom ustroju socjalistycznego, ale także przeciwko wszystkim tym, kto mógł być potencjalnym anty-komunistą. Pod koniec lat dwudziestych Stalin rozprawił się zarówno z eserowcami, jak i mienszewikami oskarżając ich o walkę przeciw socjalizmowi w radzieckiej Rosji. W roku 1936 dochodzi do jednego z największych procesów politycznych w ZSRR. Na ławie oskarżonych zasiedli najbliżsi współpracownicy Lenina - Grigorij Zinowiew i Lew Kamieniew. Oskarżono ich o zabójstwo 1-go grudnia 1934 roku członka Politbiura - Kirowa (zabójstwa którego dokonano na tajne polecenie Stalina), próbę zamachu na życie samego Stalina i zagarnięcia władzy. Ówczesny prokurator - Andriej Wyszyński - w mowie końcowej zażądał "rozstrzelania tych psów". Sąd oczywiście przystał na tę propozycję.

Zresztą zabójstwo Kirowa stało się nie tylko pretekstem do rozstrzelania głównych konkurentów Stalina, ale także posłużyło do wydania dekretu o uproszczonej procedurze rozpatrywania spraw przeciwko "wrogom narodu". Od tego czasu sprawa sądowa miała się zakończyć po 10 dniach, oskarżenie przedstawiano na dobę przed rozprawą, niejednokrotnie też wydawano wyroki bez udziału w rozprawie oskarżonych. Zlikwidowano także możliwość ułaskawienia.

W roku 1937 rozpoczął się drugi potężny proces polityczny, tym razem skierowany przeciw stronnikom - wroga Stalina - Lwa Trockiego. Tym razem skazano między innymi byłego komisarza Aleksego Rykowa i ulubieńca partii i głównego jej ideologa - Bucharina. Stalin pozbył się również niewygodnych generałów, między innymi Tuchaczewskiego. Każdy z wielkich procesów niósł za sobą kolejne, mniej głośne sprawy przeciwko rodzinom, współpracownikom, a nawet sąsiadom represjonowanych.

 

Upadek totalitaryzmu

Wraz ze śmiercią Stalina w Związku Radzieckim rozpoczął się powolny proces upadku systemu totalitarnego. Zmniejszono liczbę więźniów politycznych. Według najnowszych danych między śmiercią Stalina, a XX zjazdem KPZR uwolniono z systemu Gułag ok. pół miliona osób. W wyniku walki o władzę w latach 1953-56 kurs zwalniania więźniów stał się oficjalnym kierunkiem władzy. Proces rehabilitacji paradoksalnie został zatrzymany po wystąpieniu Chruszczowa na tajnym zebraniu podczas XX-go zjazdu partii. I choć właśnie wówczas ludzie dowiedzieli się o potępieniu polityki Stalina, to jednak nie uczyniono kolejnego kroku w procesie "nadawania" komunizmowi ludzkiej twarzy. Wstrzymanie rehabilitacji i ponowne prześladowanie osób "politycznie niepoprawnych" stało się z tego samego powodu co za czasów Lenina - strach przed utratą władzy. Wydarzenia marcowe w Tbilisi, a także późniejsze powstanie węgierskie wystarczająco wystraszyły Chruszczowa i jego współpracowników przed dalszym demokratyzowaniem państwa.

Jednak odwilż lat 1953-56 uczyniła dostatecznie dużo zmian zarówno w świadomości "sowieckiego człowieka", jak i w jego podejściu do władz. Chruszczow zniszczył "świętość" wodza partii. Przedstawiając Stalina w niekorzystnym świetle zachwiał długo budowaną wiarę ludu w wodza. Od tego czasu nikt już nie był w stanie sprawować władzy w Związku Radzieckim w sposób autorytarny. I pomimo faktu, że główne narzędzia totalitaryzmu (jednopartyjna władza, represje, ideologia) nadal pozostawały w użyciu, to jednak szczeliny w systemie stawały się coraz większe. Zdawali sobie z tego sprawę i sami władcy. Mówi się nawet, że ostatnią osobą u władzy, która wierzyła w Leninizm-Marksizm był M. Susłow. Lecz dopiero Gorbaczow, wprowadzając w połowie lat 80-tych "pierestrojkę", otwarcie przyznał, że ideologię w praktyce trzeba trochę poprawić. Jednak już po 1953 roku w Związku Radzieckim totalitaryzm jako system już nie istniał, żył, a raczej dogasał jego cień. Ostatecznie dojście do władzy Gorbaczowa przekreśliło możliwość odrodzenia totalitarnego systemu w Rosji.

Jak widać Rosja doświadczyła na własnej skórze władzy totalitarnej. Stalinizm wraz ze swoimi następstwami i konsekwencjami był systemem "najbardziej totalitarnym" z możliwych. Ingerencja władzy sięgała we wszystkie organy nie tylko państwowe, a również społeczne. Każdy człowiek podlegał i był kontrolowany przez system w takim stopniu, w jakim jest to tylko możliwe. W Związku Radzieckim w prawdzie nie była możliwa "kontrola genetyczna przy poczęciu każdego człowieka", tak jak ma ona miejsce w koszmarnej wizji przyszłości przedstawionej w "Nowym wspaniałym świecie" przez Aldousa Huxley'a. Wydawać się może, że brakowało w owym czasie środków technicznych do zapewnienia sobie pełni władzy nad poddanym ludem. Czy jednak Stalin posiadając tak ogromną władzę, władzę nad genetyką ludzką użyłby jej? Nie sądzę, by była ona mu potrzebna, w swoim własnym, totalitarnym imperium był w stanie kontrolować każdą dziedziną życia. A tam gdzie pozostawały "luki i szczeliny" w systemie Stalin potrafił je wykorzystać jako element propagandowy przeciw domniemanym wrogom socjalizmu. Totalitarne państwo Stalina z pewnością mogło trwać znacznie dłużej, potrzeba jednak było kolejnego, jak to stwierdził Charles de Gaulle, "człowieka krwawego, lecz genialnego". Stalin nie pozostawił po sobie politycznego testamentu, co więcej zniszczył każdego, kto posiadał odpowiednie cechy potrzebne w sprawowaniu władzy. Wydawać się może, że spośród ofiar Stalina, jego najwierniejszym następcą mógł stać się Kirow, i pewnie dlatego został zamordowany jako jeden z pierwszych.

 


UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk niniejszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!