Związek Radziecki wyszedł z II wojny światowej jako supermocarstwo. Pomimo ogromnych strat (szacuje się, że zginęło nawet 27 mln ludzi) zdołał wielkim kosztem zbudować armię i pokonać Niemców.


W rezultacie wojny Związek Radziecki opanował całą niemal Europę Środkowo - Wschodnią, stwarzając sobie przy pomocy rządów komunistycznych podstawy trwałej kontroli. Znaczną cześć terytoriów gdzie dotarła Armia Czerwona ZSRR przyłączył do swoich ziem, reszta pozostała w strefie dominacji rosyjskiej. Poza zdobyczami terytorialnymi w Polsce, Moskwa zachowała odebrane w 1940 Rumunii Besarabię i Bukowinę, inkorporowane wówczas państwa bałtyckie, a także przejęła od Czechosłowacji Ruś Zakarpacką. Na dalekim Wschodzie, kosztem Japonii, ZSRR zdobył część wysp Kurylskich. 

Związek Radziecki zdobył tak wiele pomimo braku początkowo broni jądrowej, a która to posiadali amerykanie, którzy jednak nie dostrzegali ekspansywności w polityce Stalina i na nią przystali. Jednak wkrótce powstał konflikt, który z czasem się zaostrzył. Wypadkową tego sporu zwanego "zimną wojną" było powstanie dwóch państw niemieckich, z których NRD pozostało w orbicie wpływów sowieckich. Własną broń nuklearną ZSRR skonstruował w 1949 roku (prawdopodobnie wykradając projekty amerykańskiej bomby).

W ciągu kilku lat po wojnie obszar ZSRR i jego państw satelickich został hermetycznie zamknięty, a ideologię komunizmu wdrażano bezkompromisowo. Nastąpił okres tzw. kultu jednostki. Stalin stał się bogiem i wybawcą, mądrością świata i jedynym słusznym władca. Wielu ludzi w to wierzyło, pozostali bojąc się utraty życia, oficjalnie też tak myśleli. Wszechobecny aparat terroru utrzymywał społeczeństwo radzieckie w strachu i posłuszeństwie. Strach nie obcy był nawet na najwyższych szczeblach władzy, gdyż Stalin, co pewien okres przeprowadzał tzw. "czystki". Nastąpiło apogeum rozwoju sieci obozów - gułagów od GUŁag (Gławnoje Uprawljenije Łagieriej - Główny Zarząd obozów). Do obozów szli praktycznie wszyscy, nie wina była głównym powodem aresztowania, a potrzeba wykonania planu przez jednostkę NKWD (później KGB), którego szefem był Ławrientij Beria. Dekretem Stalina do obozów trafiali nawet rosyjscy jeńcy wojenni, którzy przeżyli niemieckie stalagi. Aresztowani byli za rzekomą zdradę ojczyzny. 

O obozach wiedzieli wszyscy, ale się o nich nie mówiło, nie pasowało to do wizji kraju szczęśliwego, którą kreowała propaganda. Tuszowała ona także fakt, ze kraj był po ogromnych zniszczeniach i gospodarka radziecka była na wyczerpaniu, a kolektywizacja wsi jeszcze pogarszała jej stan.

Dopiero śmierci Stalina w marcu 1953 roku pozwoliła społeczeństwu jak i partii odetchnąć. Stanowisko I Sekretarza KC KPZR (Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) zaczął piastować Nikita Chruszczow, który oficjalnie potępił kult jednostki (wybór ten przypłacił życiem Beria). Jednak o poważniejszych zmianach ustrojowych czy w polityce zagranicznej nie mogło być mowy, gdyż ciągle istniało silne lobby stalinowców świadomych swoich przywilejów. 

Podkreślając swoją mocarstwową pozycję w 1957 roku ZSRR wysunął się na prowadzenie w podboju kosmosu, wystrzeliwując na orbitę okołoziemską sztucznego satelitę - sputnika. 

Polityka zagraniczna Chruszczowa charakteryzowała się licznymi konfliktami, nawet zbrojnymi. W 1958, miała miejsce interwencja zbrojna na Węgrzech. Od 1958 rozejście się dróg ZSRR i Chin Ludowych, które wcześniej otrzymały od Rosjan broń jądrową. Ten gest Chruszczowa był mocno krytykowany i osłabił jego pozycję. W 1959 roku poparcie komunistycznej Kuby i próba zainstalowania tam broni jądrowej (1961) wywołało głęboki kryzys rosyjsko – amerykański. Zakończył się on pomyślnie dla amerykanów. 

16 października 1964 roku z powodu porażki w kryzysie kubańskim, bezowocnej polityki gospodarczej oraz przez nazbyt ekstrawaganckie zachowanie Nikita Chruszczow ustąpił ze stanowiska.

Nowym szefem KPZR został Leonid Breżniew a premierem Kosygin. Wraz z ich nadejściem zakończyły się pewne swobody kulturalne znamionujące epokę poprzednią. Partia odeszła już na dobre od nurtu liberalnego pozostając przy zasadach iście konserwatywnych. Umocniono władze, między innymi poprzez mianowanie szefem KGB Jurija Andropowa. 

Okres Breżniewa charakteryzował marazm gospodarczy i pauperyzacja społeczeństwa, gdyż kierownictwo partii wolało import zbóż niż dekolektywizację, która była synonimem rosyjskiego socjalizmu. Do końca ZSRR nie osiągnął samowystarczalności w produkcji żywności. Poza tym na zbrojenia wydawano olbrzymią cześć budżetu, co musiało przesądzić o zastojach w innych sektorach przemysłu. W okresie Breżniewa armia radziecka stała u szczytu swej potęgi, natomiast w ubogim społeczeństwie rozwijały się patologie. Breżniewski "okres zastoju" był wynikiem starczego konserwatyzmu ekipy rządzącej.
Przykładem likwidowania ruchów liberalnych była interwencja wojsk układu warszawskiego w Czechosłowacji w 1968 roku zainicjowanej przez Breżniewa. W 1979 ZSRR wciągnął się w konflikt w Afganistanie. Przez nikogo nie zapraszany chciał podtrzymać przy władzy komunistyczny rząd. Jednak napotkał silny opór muzułmańskich Talibów, wspieranych przez amerykanów. Co spowodowało powrót do "zimnej wojny" o zaostrzonym obliczu. Tymczasem międzynarodowa sytuacja ZSRR nie była najlepsza. Nastąpiła poprawa stosunków japońsko – chińsko – amerykańskich, w Polsce następował widoczny kryzys władzy socjalistycznej. 

A system radziecki potrzebował zmian, ale stare kierownictwo było bezradne. W 1982 zmarł Breżniew, a jego stanowisko zajął Juri Andropow, wieloletni szef KGB. Nie udało mu się jednak przełamać oporu rządzącej nomenklatury. 

Tymczasem rządzący USA Ronald Regan, rozłączał okres zintensyfikowanego "wyścigu zbrojeń", aby w ten sposób wyczerpać ZSRR. Aby sprostać amerykańskiej armii, Armia Czerwona musiała rozpocząć szeroko zakrojoną modernizację, a to wymagało zwiększenia produktywności całej gospodarki, ale to było blokowane przez ideologię. Dodatkowo Regan zaproponował tzw. "gwiezdne wojny" czyli wprowadzenie na orbitę rakiet balistycznych, na co Rosja już w ogóle nie mogła sobie pozwolić. 

W 1985 roku po śmierci Czernienki, sekretarzem Generalnym KC KPZR został Michaił Gorbaczow, który wprowadził pierestrojkę (przebudowa) i głasnost' (jawność). Jednak projekty reform były spóźnione w stosunku do pogarszającej się sytuacji ekonomicznej. Jednocześnie pierestrojka wpłynęła na rozmywanie się podstaw systemowych ustroju ZSRR. 
(Wykorzystały to państwa bloku socjalistycznego na zmianę swojej orientacji ideologicznej).

W 1990 roku rozkład imperium radzieckiego sięgnął terytorium samego ZSRR. Kraje bałtyckie zaczęły ogłaszać niepodległość. W czerwcu 1991 wybory na prezydenta Federacji Rosyjskiej wygrał Bory Jelcyn, umacniając w ten sposób siły demokratyczne w Rosji i popychając do dalszych zmian i liberalizacji. 1 lipca 1991 roku ostatecznie rozwiązano Układ Warszawski. Spoistość ZSRR została poważnie naruszona poprzez deklaracje suwerenności Białorusi i Ukrainy. 21 grudnia 1991 ogłoszono powołanie Wspólnoty Niepodległych Państw, a rozwiązanie ZSRR ogłoszono wraz z odejściem Gorbaczowa 25 grudnia 1991 roku. Na odejście Michaiła Gorbaczowa musiał mieć decydujący wpływ Pucz Janajewa, który chciał utrzymać skostniałe struktury władzy. Formalnie ZSRR przestał istnieć 31 grudnia 1991, a jego miejsce zajęła Federacja Rosyjska.


Można powiedzieć, że ZSRR zbankrutował. 

Do tekstu wykorzystano materiały z książki Wojciecha Roszkowskiego i Anny Radziwił „Historia 1939 – 1956” oraz „Historia 1956 – 1997”

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!