Bardzo często w mediach można słyszeć o negatywnych zjawiskach demograficznych występujących na terenie Rosji. Mówi się, że Rosjan ubywa. Jak to naprawdę jest? Dlaczego tak się dzieje? Jakie są perspektywy dla rosyjskiego społeczeństwa? Ilu mieszkańców liczy Rosja? Gdzie oni mieszkają? Na powyższe pytania postaram się udzielić informacji na niniejszej stronie. Pomocne przy ustalaniu pewnych faktów będą wyniki powszechnego spisu ludności, przeprowadzonego w 2002 roku na całym terytorium Federacji Rosyjskiej. Zapraszam do zapoznania się z poniższym artykułem.

 

Liczba ludności Rosji

Wyniki spisu powszechnego mówią, że w 2002 roku na terenie Federacji Rosyjskiej żyło 145 mln osób, a dokładniej 145166731. Powyższa liczba mieszkańców Rosji rozkłada się na poszczególne okręgi federalne w następujący sposób:

- Okręg Centralny - 38 mln osób
- Okręg Przywołżański - 31 mln
- Okręg Południowy - 22,9 mln
- Okręg Syberyjski - 20 mln
- Okręg Uralski - 12,4 mln
- Okręg Północno-Zachodni - 14 mln
- Okręg Dalekowschodni - 6,7 mln

Na poniższej mapie widać rozróżnione regiony pod względem stopnia urbanizacji. Mapa pochodzi ze strony demoscope.ru.

zamieszkane

 

Z powyższych danych wyraźnie widać, które regiony Rosji są najgęściej zaludnione. Liderami są oczywiście okręg centralny z Moskwą na czele oraz południowe części kraju. Chociaż bezwzględna liczba mieszkańców okręgu syberyjskiego jest wysoka, to jednak biorąc pod uwagę powierzchnię tej jednostki administracyjnej, wynik nie jest zbyt imponujący.

 

Urbanizacja Rosji

Aż 73,3% mieszkańców Rosji mieszka w miastach, a jedynie 26,7% na wsi. Jak widać z powyższego Rosja jest krajem o bardzo wysokim stopniu urbanizacji. Jest on najwyższy w okręgu północno-zachodnim, gdzie wynosi on 82,3%, zaś najniższy w okręgu południowym - 57,5%. Jeśli zaś brać pod uwagę poszczególne podmioty Federacji to w największym stopniu zurbanizowane są następujące regiony (pomijając oczywiście Moskwę i Petersburg, gdzie współczynnik ten wynosi 100%): obłast Magadańska 92,3%, Chanty-Mansyjski autonomiczy okręg 90,9%, obłast murmańska 92,2%. Z kolei największy odsetek ludności wiejskiej notowany jest w Koriackim autonomicznym okręgu - 74,1%.

Wnioskiem płynącym z przedstawionych tutaj liczb jest charakterystyka zamieszkania poszczególnych regionów. Na terenach żyznych, gdzie rolnictwo stanowi istotne źródło utrzymania, czyli przede wszystkim na południu i na Powołżu odsetek osób mieszkających na wsi jest znacznie wyższy niż średnia krajowa. Ponadto, wpływ na stopień urbanizacji ma struktura etniczna danego regionu. W takich miejscach jak daleka Północ (mowa o terenach rdzennie zamieszkanych, a nie napływowych), Ałtaj, czy Kaukaz większość mieszkańców stanowią mniejszości etniczne, które prowadzą tradycyjne życie na wsi. Natomiast na obszarach północnych zindustrializowanych niemal wszyscy mieszkańcy osiedlają się w miastach.

Na poniższej mapie widać rozróżnione regiony pod względem stopnia urbanizacji. Mapa pochodzi ze strony demoscope.ru.

Mapa Rosji - urbanizacja, miasta

 

Miasta Rosji

W całym państwie jest niemal 3000 miast, z czego 1842 stanowią osiedla typu miejskiego. W Rosji istnieje 13 milionowych miast, co w porównaniu z poprzednim spisem z roku 1989 oznacza wzrost o 1 jednostkę. Z kolei liczba wsi w Rosji wynosi 155 tys. W przeciągu 13 lat poprzedzających spis zmniejszyła się ona o niecały 1%. Warto dodać, że ponad 13 tys. wiosek jest opustoszałych.

Oto lista miast, które w 2002 roku liczyły ponad 1 mln. mieszkańców:

Moskwa 10101,5
Petersburg 4669,4
Nowosybirsk 1425,6
Niżnij Nowogród 1311,2
Jekaterinburg 1293,0
Samara 1158,1
Omsk 1133,9
Kazań 1105,3
Czelabińsk 1078,3
Rostów nad Donem 1070,2
Ufa 1042,4
Wołgograd 1012,8
Perm 1000,1

 

Gęstość zaludneinia w Rosji

Warto dodać, że na terytorium Federacji Rosyjskiej średnio na 1 km2 przypada 8,5 osoby. Najgęściej zaludniona jest oczywiście Moskwa i obłast moskiewska. Wysoka gęstość zaludnienia występuje także w Północnej Osetii 83,8 osoby na km2 oraz w republice Czuwaskiej 74,2 osoby na km2. Najmniej zaludnione są obszary Ewenkijskiego autonomicznego okręgu (0,02 os/km2) oraz Czukotki i Koriacji (0,1 os/km2). W części europejskiej gęstość zaludnienia wynosi 26 os/km2, zaś w części azjatyckiej zaledwie 2,5 os/km2.

Poniżej przedstawiamy mapę, na której na podział administracyjny naniesiono współczynnik gęstości zaludnienia. Mapa pochodzi ze strony demoscope.ru.

Mapa rosji - gęstość zaludnienia

 

Struktura ludności według płci w Rosji

Rosja, a wcześniej Związek Radziecki od lat zmaga się ze zjawiskiem niewłaściwych proporcji liczby kobiet i mężczyzn. Przyczyną takiego stanu rzeczy były zjawiska przede wszystkim polityczne. Zjawisko to na dużą skalę rozpoczęło się od I wojny światowej, podczas której zginęło wielu mężczyzn, zwłaszcza w wieku produkcyjnym. Kolejna lata przyniosły wojnę domową oraz komunizm wojenny, które tylko powiększyły liczbę ofiar. Represje stalinowskie, które dotknęły kilkunastu milionów osób w dużej mierze przyczyniły się to zmniejszenia udziału mężczyzn w strukturze społecznej ZSRR. Natomiast II wojna światowa, a raczej Wielka Wojna Ojczyźniana, w której zginęło ponad 30 mln obywateli Związku Radzieckiego dopełniła czary goryczy. Choć w czasie działań wojennych ginęli także cywile oraz kobiety, to jednak największe straty ponieśli młodzi mężczyźni, służący w Armii Czerwonej. Po wojnie, wyraźnie uwidocznił się niedostatek mężczyzn. Zaczęto także mówić o "pokoleniu bez ojców". Ta dysproporcja społeczna doprowadziła do wielu negatywnych następstw. Przede wszystkim pojawiły się zjawiska patologiczne, instytucja rodziny została zachwiana (zwłaszcza, że władze ZSRR nie sprzyjały małżeństwom). Kobiety musiały wykonywać prace typowo męskie, zresztą do dzisiaj na obszarze byłego ZSRR, w większości zawodów raczej męskich panuje "równouprawnienie". Radzieckie traktorzystki, motorniczynie itp. to nie tylko wymysł propagandy, to przede wszystkim wymóg czasów. Ewenementem na skale światową było pojawienie się kilku miejscowości zamieszkanych wyłącznie przez kobiety (jak choćby była baza wojskowa Jennisejsk 15).

W dzisiejszej Rosji kobiety stanowią 53,4% społeczeństwa, zaś mężczyźni 46,6%. Warto zaznaczyć, że proporcje są w większym stopniu zachwiane w miastach. Wydawać by się mogło, że różnice się zacierają, jednak w porównaniu ze spisem z 1989 roku liczba kobiet, nieznacznie ale jednak, wzrosła - o 0,1%. Ma to związek przede wszystkim ze starzeniem się społeczeństwa Rosyjskiego. A średnia długość życia kobiet jest znacznie wyższa niż mężczyzn.

 

Struktura wieku rosyjskiego społeczeństwa

Od 1992 r., kiedy to zanotowano największą liczbę Rosjan w historii, notuje się systematyczny spadek liczby ludności. Przez lata 1992-2002 Rosji ubyło prawie 5 mln mieszkańców. Dlatego też demografowie zaliczają okres ostatniego dziesięciolecia XX w. jako jeden z czterech największych spadków liczebności Rosjan w historii XX w. Co istotne, współczesny kryzys demograficzny w przeciwieństwie do poprzednich został wywołany przez czynniki sfery socjalnej. Ponadto prognozy przewidują dalsze zmniejszanie się liczebności obywateli rosyjskich, których w 2050 r. ma być około 100 mln. Hamowanie tej negatywnej tendencji odbywa się nie poprzez wzrost liczby urodzin, a poprzez wydłużenie się przeciętnej długości życia Rosjan. Dlatego też znacznej zmianie ulega struktura wiekowa społeczeństwa. Z każdym rokiem procent osób w wieku emerytalnym będzie wzrastać i wyniesie około 30% w 2050 r. co w porównaniu z 18% w 1989 r. jest pokaźną zmianą.

O ile jeszcze w 1989 r. osób poniżej 16 roku życia było niemal 25%, to teraz jest ich zaledwie 18%. Przybyło natomiast osób w wieku produkcyjnym z 57% do 61,3%. Wzrost zanotowano w grupie osób w wieku poprodukcyjnym, z 18,5% liczba ludzi w podeszłym wieku wzrosła do 20,5%.

Oczywiście społeczeństwo Rosji starzeje się w różnym tempie. Wśród mieszkańców południowych regionów Rosji notuje się wysoki przyrost naturalny, dotyczy to zwłaszcza ludności muzułmańskiej, natomiast samych Rosjan, rozumianych jako naród ubywa.

 

Mniejszości narodowe i etniczne w Rosji

Obowiązujące od lat sformułowanie Stalina"wielonarodowym narodzie" jest wciąż aktualne. Rosję wciąż zamieszkują tysiące różnych narodowości. Poniższa tabela przedstawia największe grupy narodowe i etniczne mieszkające na terenie Rosji. Aktualne dane zostały porównane z wynikami spisu z 1989 r.

 

 

Tys. osób

2002r. 
w % do
1989r.

W % do całości

1989r.

2002r.

1989r.

2002r.

Ogółem 147022 145167 98,7 100 100
Rosjanie 119866 115889 96,7 81,5 79,8
Tatarzy 5522 5555 100,6 3,8 3,8
Ukraińcy 4363 2943 67,5 3,0 2,0
Baszkirzy 1345 1673 124,4 0,9 1,2
Czuwasze 1774 1637 92,3 1,2 1,1
Czeczeni 899 1360 150 0,6 0,9
Ormianie 532 1130 210 0,4 0,8
Mordwini 1073 843 78,6 0,7 0,6
Awarcy 544 814 150 0,4 0,6
Białorusini 1206 808 67,0 0,8 0,6
Kazachowie 636 654 102,8 0,4 0,5
Udmurcy 715 637 89,1 0,5 0,4
Azerowie 336 622 190 0,2 0,4
Marijcy 644 604 93,9 0,4 0,4
Niemcy 842 597 70,9 0,6 0,4
Kabardincy 386 520 134,7 0,3 0,4
Osetyńcy 402 515 128,0 0,3 0,4
Dagrińcy 353 510 144,4 0,2 0,4
Buriaci 417 445 106,6 0,3 0,3
Jakuci 380 444 116,7 0,3 0,3
Kumyki 277 422 150 0,2 0,3
Ingusze 215 413 190 0,1 0,3
Lezgini 257 412 160 0,2 0,3
... ... ... ... ... ...
Polacy 55,9 56 102 0,1 0,1

Sporym problemem dla Rosji jest napływ imigrantów z sąsiednich państw szczególnie na tereny słabo zaludnione. W ostatnich latach notuje się ogromny wzrost liczby Chińczyków na Dalekim Wschodzie i Syberii. Wprawdzie według spisu z 2002 r. liczba Chińczyków jest stosunkowo niewielka (30 tys. osób) to jednak trzeba wziąć poprawkę na nielegalnie przebywających na terenie Rosji Chińczyków, którzy nie zostali uwzględnieni w spisie.

Wiele osób narodowości rosyjskiej po rozpadzie Związku Radzieckiego znalazła się poza granicami Rosji. Najwięcej, bo ponad 11 mln Rosjan żyje na Ukrainie, ponad 6 mln w Kazachstanie, 1,6 mln w Uzbekistanie, 1,3 mln na Białorusi, na Łotwie i w irgistanie po 900 tys. osób.

Jako ciekawostkę mogę podać, że niektóre grupy etniczne są praktycznie na wymarciu. W spisie uwzględniono m.in. 4 Kereków, 5 Kajtagców oraz 6 Czamałałów. Jest też kilkanaście grup nie przekraczających 20 osób. Rosję zamieszkuje też ponad 500 eskimosów. 

Źródła: wyniki spisu powszechnego z 2002 roku (perepis2002.ru), strona demoscope.ru, Unido, oraz szereg encyklopedii i innych opracowań.

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!