Rosja - Chiny

Rosja - Chiny; Foto: Mark Turner, flickr

Relacje dwóch sąsiadów: Rosji i Chin są bacznie obserwowane przez cały świat. I nie bez powodu: mówimy przecież o największym kraju na świecie oraz o najludniejszym państwie. Dodatkowych smaczków w relacjach Rosji i Chin dodają m.in. rosnące zapotrzebowanie Chin na surowce energetyczne, czy też kontrast pomiędzy przeludnionymi regionami Chin i niemal pustym rosyjskim Dalekim Wschodem. Warto też pamiętać o trudnej historii obu państw, która do dzisiaj wpływa na relacje rosyjsko-chińskie. W niniejszym artykule postaramy się zwrócić uwagę na najważniejsze aspekty stosunków Rosji i Chin.

 

Historia relacji Rosji i Chin

Pierwsza udokumentowana obecność Rosjan na terenie obecnych Chin datuje się na na XIV w. Było to związane z najazdem Mongołów na Ruś, przez co jeńcy pojmani przez Mongołów na Rusi byli przewiezieni na tereny obecnych Chin, gdzie formowano z nich pułki wykorzystywane m.in. do ochrony granic. Należy mieć jednak na uwadze, że mówimy o czasach panowania w Chinach mongolskiej dynastii Yuan. Trudno więc jeszcze mówić o relacjach rosyjsko-chińskich. 

Przez długi czas uważano, że pierwsze kontakty dyplomatyczne między Rosją i Chinami nawiązano w 1567 r. w okresie panowania Iwana Groźnego. Pogląd ten wynikał z powoływania się na podrobiony dokument. Obecnie uważa się, że z pierwszą misją dyplomatyczną do Chin Rosjanie ruszyli dopiero w 1608, tj. pod koniec panowania dynastii Ming. Ze względu na panujące po drodze wojny misja dyplomatyczna nie dotarła do celu. W 1616 roku kolejna misja miała więcej szczęścia, dotarła do przedstawicieli Chin jednak nie było to na terenie samych Chin. Dopiero misję dyplomatyczną z 1618 roku wysłana przez wojewodę Tobolskiego można nazwać pierwszą oficjalną wizytą przedstawicieli Rosji w Chinach. Wprawdzie ze względu na brak prezentów posłańcy nie zostali przyjęci przez cesarza Wanli. Nawiązano jednak oficjalne relacje dyplomatyczne i handlowe. Cesarz zezwolił Rosjanom wysyłać kolejne misje dyplomatyczne i handel na terenie Chin. Ustalono także, ze dyplomacja będzie prowadzona w formie pisemnej, co było o tyle trudne, że nie było tłumaczeń z języków rosyjskiego na chiński. Nawet pierwszy dokument napisany przez cesarza Chin adresowany do cara Rosji został przetłumaczony na rosyjski dopiero kilkadziesiąt lat później.

Warto wspomnieć, ze nawiązanie relacji Rosji z Chinami przypadło na okres po wyprawach Jermaka (doszedł on do Irtyszu), a oficjalne granice Rosji na Wschodzie dochodziły ledwie do Uralu i Morza Kaspijskiego. Trudno było wtedy nazwać Carstwo Rosyjskie i Chiny sąsiadami. I choć po misji z lat 1618-1619 Rosja przez długi czas nie odświeżała kontaktów z Chinami ze względu na wojny z Polską i Turcją, to efektem misji było napisanie przez Petlina szczegółowej relacji z podroży do Chin Było to pierwsze od czasów Marco Polo tak wartościowe dzieło o Chinach. Bardzo szybko przetłumaczono je na większość europejskich języków.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii relacji rosyjsko-chińskich było podpisanie Traktatu Nerczyńskiego w 1689 pomiędzy Rosją (początki panowania Piotra I) i Chinami (panująca mandżurska dynastia Qing). Traktat po raz pierwszy regulował granice pomiędzy tymi krajami na Dalekim Wschodzie. Z powodu nieścisłych danych geograficznych, a także z powodu rozbieżności w tłumaczeniu treści (traktat spisano 5 językach) doszło do wielu sprzecznych interpretacji postanowień traktatu. Dlatego też w 1727r. podpisano kolejne dwa traktaty: Buriński i Kiachtiński, które regulowały niejasności wynikające z Traktatu Nerczyńskiego, a także określały przebieg granic w innych regionach (to właśnie wtedy nakreślono granicę zbliżoną do obecnej rosyjsko-mongolskiej), regulowały kwestia handlowe, a także misję rosyjskich duchownych w Pekinie.

Dopiero w  XIXw. doszło do większej rewizji Traktatu Nerczyńskiego. Osłabione wewnętrznymi niepokojami i wojną opiumową Chiny w obawie przed potencjalnym konfliktem z Rosją zgodziły się podpisać w 1858 Traktat Ajguński, na mocy którego Rosji przypadł lewy brzeg Amuru, zaś Kraj Ussuryjski miał znaleźć się pod wspólnym panowaniem. Ustalonotakże, że dostęp do wód rzek dalekowschodnich będą miały wyłącznie statki rosyjski i chińskie. Na mocy Traktatu Ajguńskiego Rosja zyskała ok 600 tyś km2 ziem kosztem Chin. Dopełnieniem Traktatu Ajguńskiego był podpisany w 1860 r. Traktat Pekiński, który potwierdzał ustalenia z Ajgun. Niedługo po podpisaniu powyższych traktatów Rosja zaczęła prowadzić politykę intensywnej kolonizacji pozyskanych ziem. To wtedy powstały Chabarowsk, Błagowieszczeńsk i Władywostok. 

Druga połowa XIXw. w relacjach rosyjsko-chińskich upłynęła pod znakiem wyznaczania granic w obszarze Azji Centralnej. Chiny targane wewnętrznymi problemami oraz wyniszczającą polityką mocarstw zachodnich w 1864 roku zwróciły się do Rosji z prośbą o interwencję w sprawie rebelii na zachodnich rubieżach Chin. Rosjanie obawiając się porozumienia rebeliantów (państwo Jakub Bega) z Brytyjczykami pomogli stłumić powstanie, jednak ich misja na terenach Chińskich trwała kolejne kilkanaście lat. Dopiero w 1881 roku Chińczykom na mocy Traktatu z Petersburga udało się doprowadzić do opuszczenia przez Rosjan większości okupowanych terenów Ili

Pod koniec XIX w. obserwuje się zbliżenie Rosji z Chinami, wynikające przede wszystkim z zagrożenia ze strony rosnącej potęgi Japonii. W 1896 r. zawarto sojusz rosyjsko-chiński na wypadek agresji ze strony Japonii. Na ten okres przypadła także budowa Kolei Transsyberyjskiej, co znacznie zbliżyło Petersburg z Pekinem. Ponadto, Rosja na zasadach arendy uzyskała dostęp do Port-Artur. Utraciła go dopiero po przegranej wojnie z Japonią w 1905 roku. 

 

Okres ZSRR

Oficjalne stosunki radziecko-chińskie zostały nawiązane w 1924 roku i bardzo szybko poddane poważnym próbom. Najbardziej istotną kwestią sporną była tzw. Kolej Wschodniochińska. Początkowo ustalono, że będzie ona pod wspólnym zarządem ZSRR i Chin (o zarząd nad nią pretendowało również m.in. Japonia). Jednak szybko doszło do sporów wokół kolei, ZSRR oskarżał o podsycanie niepokojów państwa zachodnie oraz białogwardzistów, którzy w wyniku wojny domowej wyemigrowali do Chin. Z kolei Chińczycy twierdzili, że radzieckie zarządzanie koleją przynosi wymierne straty finansowe. Ostatecznie w 1929 roku Chińczycy jednostronnie przejęli kolej, co spowodowało otwarty konflikt zbrojny między ZSRR i Chinami. W jego wyniku ZSRR odzyskał swój udział w zarządzie koleją, a także zobowiązał Chiny do ukrócenia działalności białogwardzistów w Mandżurii. 

ZSRR niedługo cieszył się względnym spokojem w Mandżurii. W 1932 roku Japończycy utworzyli tam marionetkowe państwo Mandżukuo, ktore w zamierzeniu miało być m.in. przyczółkiem dla ewentualnej inwazji na ZSRR. W 1935 ZSRR zmuszony został do sprzedania Japończykom swoich udziałów w Kolei Wschodniochińskiej. Od 1937 roku ZSRR aktywnie wspiera Chińczyków w walkach z japońskimi okupantami, ci zaś w 1938 i 1939 atakują przygraniczne tereny ZSRR i Mongolii. Dochodzi do krwawych starć, z których zwycięsko wychodzi ZSRR. Wielu historyków uważa, że porażki Japończyków tuz przed rozpoczęciem II Wojny Światowej miały niebagatelny wpływ na brak działać wojennych na radzieckim Dalekim Wschodzie aż do 1945 roku.

Po zakończeniu II wojny światowej, przy aktywnym wsparciu ze strony ZSRR do władzy w Chinach dochodzi Mao Zedong. ZSRR jako pierwszy kraj na świecie uznał w 1949 roku powstanie Chińskiej Republiki Ludowej i szybko nawiązał z nią dobrosąsiedzkie relacje. Sowieci pomogli Chińczykom w odbudowie kraju, rozwoju gospodarki, armii. Związek Radziecki widział w Chinach sojusznika w szerzeniu komunizmu na świecie, w dodatku nie traktowano w Moskwie Chińczyków jako równorzędnego partnera. Dało się to odczuć szczególnie w trakcie wojny koreańskiej, która wybuchła w 1950r. Mao oskarżył wówczas Stalina o zdradę i brak obiecanego wsparcia w działaniach wojennych w Korei.

Po śmierci Stalina i dojściu do władzy Chruszczowa doszło do głębokiego ochłodzenia stosunków ZSRR z ChRL. Mao sprzeciwiał się polityce odwilży i krytyki okresu stalinowskiego. Z czasem Chiny całkowicie odwróciły się od ZSRR, oskarżając go o rewizjonizm i politykę ustępstw wobec Zachodu, zwłaszcza w trakcie konfliktu kubańskiego. W 1963, gdy Chiny oskarżyły ZSRR o przejście na stronę kapitalistów doszło de facto do zerwania stosunków dyplomatycznych między komunistycznymi potęgami. Z czasem Chińczycy zaczęli podnosić kwestię roszczeń terytorialnych wobec ZSRR. Zaczęto wspominać o terenach utraconych na rzecz carskiej Rosji w XIXw. (głównie chodziło o Nadmorski Kraj). 

W 1969 roku doszło do incydentu zbrojnego nad rzeką Ussuri. Chińczycy zaatakowali wówczas radzieckie wojska graniczne, jednak ich ataki zostały szybko odparte. Chińczycy choć ponieśli spore straty w ludziach to jednak zdobyli dostęp do nowinek technicznych, jak czołg T-62. negocjacje pokojowe rozpoczęto jeszcze w 1969 roku, jednak ostateczne podpisanie traktatu pokojowego nastąpiło dopiero w 1991 roku.

Po konflikcie nad rzeką Ussuri Chiny nawiązały bliższe relacje ze Stanami Zjednoczonymi, zaś ze Związkiem Radzieckim relacje były zamrożone aż do lat 80-tych XXw. W międzyczasie Chiny potępiły radziecką agresję na Afganistan i zbojkotowały Olimpiadę w Moskwie w 1980 roku. Konflikt Chin z ZSRR spowodował też rozłam w międzynarodowym ruchu komunistycznym. Po stronie Chin wprawdzie opowiedziała się wyłącznie Albania, jednak państwa takie jak Korea Północna, Somalia i Jugosławia utrzymywały wyważoną politykę wobec obu komunistycznych mocarstw.

Normalizacja stosunków ZSRR i ChRL nastąpiła dopiero u schyłku istnienia Związku Radzieckiego. W 1989 roku Gorbaczow odbył wizytę do Chin, co odebrane zostało jako zwrot w obustronnych relacjach.

 

Relacje współczesnej Rosji i Chin

Chiny uznały Rosję jako prawowitego spadkobiercę Związku Radzieckiego, co ułatwiło dalszą normalizację stosunków. W okresie od 1991 do 1996 roku Rosja i Chiny utrzymywały dobrosąsiedzkie relacje. Uważa się, że od 1996 roku relacje rosyjsko-chińskie weszły na etap strategicznego partnerstwa, co podkreślono w 2001 roku podpisując Umowę o dobrosąsiedzkich relacjach, przyjaźni i współpracy. Oba kraje zrzekły się roszczeń terytorialnych (za wyjątkiem dwóch niewielkich terenów granicznych), zobowiązały się do zwalczania terroryzmu, nie używania broni jądrowej wobec siebie, a także ścisłej współpracy gospodarczej. Wielu komentatorów uznało, iż traktat ten jest wymierzony przeciw rosnącym wpływom USA w Azji.

W 2001 roku doszło także do powołania Szanghajskiej Organizacji Współpracy (przekształcono Sznaghajską piatkę w usystematyzowany pakt), w której Rosja i Chiny odgrywają główne role. Kolejne lata doprowadziły do dalszego zacieśniania relacji: przeprowadzano wspólne szklenia wojskowe, organizowana wspólne wydarzenia kulturalne, zobowiązano USA do opuszczenia baz wojskowych w Centralnej Azji. Znamienny jest fakt, iż w swą pierwszą podróż zagraniczną nowy przywódca ChRL Xi Jinping udał się do Rosji (2013). 

Na tle konfliktu ukraińskiego Rosja podpisała z Chinami w maju 2014 strategiczną umowę na dostawy gazu do Państwa Środka. Odebrane zostało to jako potwierdzenie relacji między Moskwą i Pekinem.

 

Kluczowe aspekty rosyjsko-chińskich relacji 

Tajwan - Rosja oficjalnie wspiera integralność terytorialną Chin i traktuje Tajwan jako część ChRL. Wprawdzie istnieją nieoficjalne relacje Rosji i Tajwanu, są one traktowane jako kontakty poszczególnych osób i organizacji obu stron i nie może być wówczas wykorzystywana symbolika Rosji i Tajwanu.

Tybet - ZSRR, a następnie Rosja traktowały Tybet jako część Chin. Wizyty Dalajlamy w ZSRR/Rosji były dość częste w okresie 1979-1996. Później, wraz z rozwojem oficjalnych relacji Moskwy i Pekinu wizyty Dalajlamy stawały się coraz trudniejsze. W latach 2001-2004 Dalajlamie odmawiano wydania wizy rosyjskiej. Dopiero pod koniec w 2004 Dalajlamie pozwolono na wizytę w Kałmucji.

Aneksja Krymu - Chiny w zasadzie do końca traktowały Janukowicza jako praworządnego prezydenta Ukrainy udzielając mu wsparcia. Dopiero referendum na Krymie spowodowało, że Chiny zajęły neutralną pozycję nie chcąc stwarzać precedensu dla Tajwanu. Po aneksji Krymu przez Rosję w marcu 2014 roku Chiny zajęły neutralną pozycję, co przez Moskwę zostało odczytane jako nieformalne wsparcie polityki Rosji wobec Ukrainy i Krymu. 

Chińczycy w Rosji - Temat Chińskich migrantów jest żywo dyskutowany w Rosji. Powszechnie uważa się, że napływ Chińczyków na obszary rosyjskiego Dalekiego Wschodu może spowodować marginalizację rosyjskiej ludności w regionie. Wprawdzie oficjalnie wg. przeprowadzonych spisów powszechnych w Rosji mieszka zaledwie ok. 34000 Chińczyków to jednak zdaniem demografów faktyczna liczba Chińczyków w Rosji wynosi nawet 400 000 osób. Tym niemniej eksperci uspokajają, że obecne tempo napływu migrantów z Chin nie zagraża zachwianiu proporcji etnicznych na Dalekim Wschodzie.

Współpraca gospodarcza - Wraz z rozwojem relacji politycznych między Moskwą i Pekinem następuje gwałtowny rozwój wymiany handlowej. Chiny, które do większość surowców energetycznych importują z krajów Zatoki Perskiej i Angoli coraz chętniej przyglądają się surowcom rosyjskim. Dynamikę wzrostu wymiany handlowej między Rosją i Chinami doskonale wizualizuje poniższy wykres. Widać na nim, że w ostatnich latach saldo była raczej zbilansowane.   

 

wymiana handlowa rosji chinami

Budowa kolejnych gazociągów, na mocy umowy z 2014 roku zapewne zwiększy eksport surowców z Rosji do Chin. Z drugiej strony Rosja traktuje Chiny jako potencjalnego dostawcę towarów, które obecnie dostarczane są z krajów Zachodnich.  

 

Organizacje międzynarodowe z udziałem Chin i Rosji

Wspomniana powyżej Szanghajska Organizacja Współpracy jest najpoważniejszą regionalną organizacją skupiającą Rosję i Chiny.

W kontekście Rosji i Chin często wspomina się o tzw. BRICS, jest to określenie na grupę państw rozwijających się: Brazylię, Rosję, Indie, Chiny i RPA. Państwa te zdaniem analityków stworzą czasem potęgę ekonomiczną. Z tego powodu od kilku lat obserwowane jest zacieśnianie relacji w ramach grupy BRICS. Znamiennym przykładem współpracy tych krajów było głosowanie w ONZ nad rezolucja potępiającą aneksję Krymu przez Rosję w 2014. Otóż żaden z krajów BRICS nie wsparł tej rezolucji. 

 

 

 
 

 

Chcesz dowiedzieć się więcej? - Zapraszamy na FORUM!!! 
Tam zadasz pytanie, na które na pewno ktoś odpowie!

Pomóż nam ulepszyć stronę!

  • Widzisz nieaktualne dane na stronie?
  • Możesz uzupełnić treść artykułów?
  • Chcesz opublikować własny artykuł?

 

Skontaktuj się z nami!

mapa rosja, ukraina

 
Copyright © 2001 - 2016 RosjaPL.info
 
Wszystkie prawa zastrzeżone!