Rosja i Unia Europejska
Zobacz również: Historia i polityka współczesnej Rosji - spis treści
UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk ninijeszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.
Wzajemne stosunki pomiędzy Rosją i Unią Europejską dla obu stron stanowią jeden z najważniejszych priorytetów polityki zagranicznej. Nie może być inaczej skoro około połowy wymiany handlowej Rosji jest związane z eksportem i importem z krajami UE. Dla zjednoczonej Europy Rosji stanowi nie tylko ważne zaplecze surowców naturalnych, ale także coraz częściej staje się partnerem politycznym, o którego względy ubiegają się najbogatsze państwa europejskie. Rosja dla członków Unii Europejskiej jest dobrym i perspektywicznym rynkiem zbytu, dlatego też chyba żadne państwo świadomie nie zamierza zrywać dobrych kontaktów z Moskwą.
Wraz z demokratyzacją Rosji i odejściem od państwa totalitarnego na początku lat 90-tych bardzo szybko zaczęły rozwijać się wzajemne stosunki pomiędzy UE i Rosją. Warto dodać, że Europa Zachodnia była jednym z największych zwolenników obranego przez Jelcyna kursu reformatorskiego. Nawet niedemokratyczne sposoby walki z politycznymi konkurentami jesienią 1993 roku nie zostały powszechnie skrytykowane przez zachodnich obserwatorów. Charakterystyczny jest fakt, iż wraz z zacieśnianiem się kontaktów między Rosją i UE, równolegle narastały także spory pomiędzy obiema stronami. Rozszerzenie Unii Europejskiej o nowych członków z byłego obozu radzieckiego, a nawet samego ZSRR, wywołało sprzeciw Rosji. Dodatkowym problemem stała się rosyjska enklawa kaliningradzka, która po 1 maja 2004 r. stała się wyspą na terenie Unii Europejskiej. Po zmianach na najwyższych szczeblach władzy w Rosji i korekcji kursu politycznego Unia Europejska zaczęła coraz głośniej wypominać Moskwie jej politykę wewnętrzną, zwłaszcza w Czeczenii. Tym samym doszło do sytuacji, w której obie strony na polu ekonomicznym wydają się bliskimi sojusznikami, a w kwestii politycznej stali się zaciętymi rywalami.
W 2003 roku pomiędzy Rosją i Unią Europejską podpisano Porozumienie o współpracy i partnerstwie. Porozumienie ma dotyczyć partnerstwa strategicznego na 4 głównych polach:
- ekonomii,
- wewnętrznego bezpieczeństwa i praworządności,
- zewnętrznego bezpieczeństwa,
- nauki i szkolnictwa.
Generalnie chodziło o zbliżenie systemów gospodarczych Rosji i Unii Europejskiej, zacieśnienie współpracy w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej, terroryzmu, nielegalnych migracji. W bliżej nieokreślonej przyszłości obie strony wyraziły chęć zniesienia reżimu wizowego.
Jak już wspomniano powyżej do największych spięć na linii Bruksela - Moskwa doszło wraz z planami rozszerzenia Unii o państwa Europy Środkowo-Wschodniej. Przyjęcie do UE Polski i Litwy wywołało konflikt o tranzyt obywateli Rosji mieszkających w Kaliningradzie przez terytorium państw-członków UE. Rosja przez długie miesiące upierała się przy idei wprowadzenia bezwizowego korytarza transgranicznego łączącego Kaliningrad z Białorusią. Bruksela na taki układ się nie zgodziła. Wypracowany kompromis polega na wydawaniu bezpłatnych wiz tranzytowych na pociągi jadące z Kaliningradu przez terytorium Litwy do Rosji. Wizy te wydawane są wraz z zakupem biletu.
Wśród pozostałych problemów, o których prowokowanie Rosja oskarża UE wymienić należy:
- wprowadzenie nowych zasad polityki zagranicznej po rozszerzeniu UE w 2004 roku. Wówczas to Unia Europejska po raz pierwszy zaliczyła Rosję do grupy tzw. państw niebezpośredniego sąsiedztwa. Tym samym Rosja znalazła się w hierarchii wśród krajów północnej Afryki, Gruzji, Ukrainy, czy Mołdawii.
- Rosja obawia się żądań nowych państw członkowskich, w tym Polski, by Unia Europejska zaostrzyła swe kontakty z Rosją i zwiększyła rolę "małych" państw w polityce zagranicznej UE. Zdaniem Moskwy obecne wśród nowych członków UE tendencje anty-rosyjskie mogą zniweczyć dobre stosunki między Rosją i Unią Europejską.
- Moskwa domaga się od UE przestrzegania praw licznej mniejszości rosyjskojęzycznej na Łotwie i w Estonii. Państwa te od wielu lat stosują politykę dyskryminacyjną wobec obywateli rosyjskojęzycznych. Spora część mieszkańców "rosyjskich" dzielnic tych państw nie posiada obywatelstwa. W 2004 r. głośnym echem odbiły się demonstracje przeciwko zmniejszenia roli języka rosyjskiego w rosyjskojęzycznych szkołach na Łotwie.
- Bardzo ważnym punktem nieporozumień jest kategoryczny sprzeciw Moskwy wobec planów zwiększenia wpływu UE na terenie post-radzieckim. Chodzi tutaj o Gruzję, Ukrainę, Azję Centralną i częściowo o Białoruś.
Z kolei Unia Europejska zarzuca Rosji następujące grzechy:
- naruszanie praw człowieka w Czeczenii
-
ograniczanie swobód obywatelskich
- zachowywania baz wojskowych w Naddniestrzu, Gruzji, oraz zaangażowania w konflikty w Abchazji i Osetii Południowej
- zaniżanie cen na energię i paliwa na rosyjskim rynku wewnętrznym
- pobieranie opłat od europejskich przewoźników lotniczych dokonujących międzylądowania podczas przelotu do Azji.
Oprócz wymienionych powyżej wzajemnych pretensji istnieje jeszcze kilka płaszczyzn, na których porozumienie wydaje się być niemożliwe. Najważniejsza z nich dotyczy kwestii energetyki. Dla UE problem bezpieczeństwa jest jednym z najważniejszych, z kolei Moskwa daje do zrozumienie, że jest potentatem na polu energetyki i zamierza wykorzystywać tę gałąź do nacisków w swojej polityce zagranicznej.
Zdaniem wielu politologów trudne kontakty pomiędzy Moskwą i Brukselą wynikają z kilku powodów. Po pierwsze obie strony dzielą różne systemy polityczno-gospodarcze, których niełatwo jest zintegrować. Po drugie zaś każda ze stron posiada inne priorytety i zasady działania. Dlatego też dialog pomiędzy Rosją i UE pozostaje bardzo trudny. Przykładem kryzysu pomiędzy Rosją i UE był sprzeciw Moskwy wobec traktowania nowych państw członkowskich na równi ze "starą pietnastką". Do poważnego sporu, choć nie bezpośredniego doszło w czasie wyborów prezydenckich na Ukrainie w 2004 r. Rosja uznała zaangażowanie Polski i reprezentacji UE jako ingerencję w wewnętrzne sprawy Ukrainy, nieformalnie pozostajacej wciąż w rosyjskiej strefie wpływów.
Warto dodać, że Kreml w ostatnich latach skoncentrował się na umacnianiu dobrych relacji z poszczególnymi, przeważnie najzamożniejszymi, członkami Wspólnoty, w ten sposób wpływając na kontakty Rosji z całą Unią Europejską. Szczególnie bliskie więzi łączą w chwili obecnej Rosję z Niemcami, Francją oraz Włochami.
Autor: Łukasz Szul
Źródła: T. Bordaczow, A. Moshes Koniec europeizacji Rosji?; BBC, oraz inne artykuły prasowe.
