Sprawa Jukosu
Zobacz również: Gospodarka Rosji - spis treści
Zobacz również: Putin vs. Bieriezowski i Gusiński
UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk ninijeszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.
Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte. Z bibliografią pracy można zapoznać się pod tym adresem.
Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.
Sprawa Jukosu
--- NIE KRADNIJ! --- Tekst ze strony Rosjapl.info
Gdy władza ostatecznie uporała się z Bieriezowskim i Gusińskim przyszedł czas na rozpoczęcie walki z paliwowym gigantem "Jukos", a w szczególności z jego głównym akcjonariuszem Michaiłem Chorodkowskim. Przedsiębiorstwo to od połowy lat 90-tych było zarządzane i restrukturyzowane w innowacyjny dla rosyjskich warunków sposób. W latach 1995-1996 jako pierwsze w branży paliwowej zostało w pełni sprywatyzowane zachowując poziomą strukturę organizacyjną, zajmując się pełnym procesem wydobycia, przetwarzania i sprzedaży ropy naftowej. Po przejęciu władzy przez Putina, "Jukos" znajdował się w bardzo dobrej kondycji finansowej, o czym świadczyć może wejście akcji przedsiębiorstwa na giełdy w Nowym Jorku, Londynie czy Monachium. Firma zaczęła także aktywnie inwestować za granicą, m.in. na Słowacji, Litwie oraz w Chinach. Jednak to nie dobra pozycja firmy na rynku paliwowym stała się przyczyną wojny, jaką wytoczył jej Kreml. W 2003 r. doszło do słownych utarczek Chorodkowskiego i Putina. Multimiliarder ostro skrytykował politykę władz za ich niechęć do budowy prywatnych ropociągów. Oskarżył także Kreml o sprzyjanie wzrostowi korupcji w państwie. Na samej krytyce polityki ekipy Putina się nie skończyło. Chodorkowski zaczął aktywnie wspierać opozycyjne partie polityczne, zarówno liberałów z "Jabłoka", jak i komunistów.
Skomasowany atak na "Jukos" rozpoczął się w lipcu 2003 r. W pierwszych dniach miesiąca aresztowano bliskiego współpracownika Chodorkowskiego, Płatona Liebiediewa. On także należy do kręgu najbogatszych osób w Rosji, jest też akcjonariuszem "Jukosu". Powodem jego zatrzymania były zarzuty dotyczące nielegalnej prywatyzacji fabryki "Apatit" w okręgu Archangielskim. Jeszcze w lipcu siedziba "Jukosu" została skontrolowana przez przez prokuraturę. Miało to oficjalnie związek ze śledztwem w sprawie "Apatitu". Najważniejszym jednak momentem było aresztowanie w Nowosybirsku 23 października 2003 r. samego M. Chodorkowskiego. Oskarżono go o wielomilionowe oszustwa i unikanie płacenia podatków. Aresztowanie szefa "Jukosu" zostało przeprowadzone w momencie, gdy wartość firmy osiągnęła najwyższe w swej historii notowania. Aktywa przedsiębiorstwa warte były 40 mld dolarów. Kilka dni później doszło do bezprecedensowej sytuacji. Władza oficjalnie zaaresztowała 44% akcji "Jukosu", należące do grupy bankowej "Menatep", powiązanej z Chodorkowskim. Kolejne miesiące przynosiły przede wszystkim kolejne żądania służb podatkowych wzywające "Jukos" do zapłacenia zaległych podatków. Sumy te wynosiły odpowiednio 3,5 mld dolarów za 2000 r. oraz 3,4 mld za 2001. Wprawdzie termin zapłaty tych zobowiązań był kilkukrotnie przesuwany w czasie co miało być gestem dobrej woli ze strony Kremla, jednak żądane kwoty są na tyle wysokie, iż ich spłacenie stało się praktycznie niemożliwe. Służby podatkowe zamroziły dodatkowo 5 mld dolarów, znajdujących się na kontach w Szwajcarii oraz ogłoszono listy gończe za 10 innymi akcjonariuszami "Jukosu". Władze chcąc zabezpieczyć sobie należne im środki zdecydowały się na sprzedaż wchodzącego w skład "Jukosu" "Jugansnieftiegaza". Nowe władze przedsiębiorstwa podjęły wprawdzie środki prawne mające przeciwdziałać tej transakcji. Ostatecznie do sprzedaży kluczowej części "Jukosu" doszło 19 grudnia 2004 r. Za akcje uzyskano ponad 9,3 mld dolarów. Najbardziej zaskakujący był jednak nabywca "Jugansnieftiegaza". Została nim nikomu wcześniej nieznana firma z Tweru "Bajkałfinansgrup". Do powiązań z nią nie przyznają się żadne rosyjskie przedsiębiorstwa z sektora gazowo-naftowego.
Sytuacja finansowa "Jukosu" wydaje się być już ostatecznie przesądzona. Przedsiębiorstwo pozbawione jednej z najważniejszych firm-córek oraz z zamrożonymi aktywami i rosnącymi długami nie jest w stanie już odzyskać utraconej pozycji rynkowej. Jeśli natomiast chodzi o Chodorkowskiego i Liebiediewa to ich procesy toczone są nie do końca w zgodzie z obowiązującymi normami prawnymi, przez co można się spodziewać tendencyjnych wyroków sądowych. A należy dodać, że Chodorkowskiemu grozi aż 10 lat więzienia. Cała sprawa nabrała bardziej politycznego wydźwięku niż ekonomicznego. Wielu ekspertów twierdzi, iż rzeczywistą przyczyną ataku na "Jukos" były ambicje polityczne i nielojalność wobec Kremla głównych akcjonariuszy przedsiębiorstwa. Warto zaznaczyć, iż sprawa nabrała tempa w roku wyborczym. Z drugiej strony pojawiają się głosy, iż wojna z "Jukosem" jest uzasadnionym krokiem władz, chcących przywrócić bezprawnie zagarnięty majątek państwa w latach tzw. dzikiej prywatyzacji. Jednak powody do odzyskania majątki państwo znalazło inne. Co ciekawe oprócz dobrze zorganizowanych grup wspieranych przez partie liberalno-demokratyczne, stojących po stronie "Jukosu", większość społeczeństwa rosyjskiego uważa, iż rację w całej sprawie ma władza. Nie ulega wątpliwości, iż afera wokół "Jukosu" ma znaczenie dla całej rosyjskiej gospodarki oraz polityki. Jest kolejnym sygnałem wysłanym ze strony Kremla, iż w Rosji nie ma miejsca na niekontrolowaną przez władze centralne działania polityczne, zaś wszyscy potentaci finansowi powinni utrzymywać dobre stosunki z centrum. Konflikt władz z oligarchami odbierany jest także jako kolejny krok na drodze ku centralizacji państwa. Jest on niejako dopełnieniem niektórych reform politycznych i ekonomicznych.
Autor: Łukasz Szul, wiosna 2005
PS. Ostatecznie Michaił Chodorkowski został skazany na 8 lat kolonii karnej.
