Wybory i referendum 1993

Zobacz również: Gospodarka Rosji - spis treści
Zobacz również: Historia i polityka współczesnej Rosji - spis treści

UWAGA! Kopiowanie tego tekstu w całości lub w fragmentach bez zgody autora jest kategorycznie zabronione. Powyższe działanie narusza ustawę o prawie autorskim i podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ponadto przepisywanie tekstu do swoich prac jest nie tylko nieuczciwe, ale także łatwo wykrywalne (systemy typu plagiat). Nie akceptujemy oszustów. W uzasadnionych przypadkach może zostać wyrażona zgoda na przedruk ninijeszego tekstu. W tym celu proszę zwracać się do autora.

Aby ograniczyć nieuczciwe wykorzystywanie tego tekstu wszelkie przypisy zostały celowo usunięte. Z bibliografią pracy można zapoznać się pod tym adresem.

Jeśli chcesz się powołać w swojej pracy na poniższy tekst - pamiętaj by umieścić odpowiednie przypisy.

---

Wybory parlamentarne i referendum 1993

--- NIE KRADNIJ! --- Tekst ze strony Rosjapl.info

Udane odsunięcie od władzy parlamentu oznaczało nie tylko zwycięstwo prezydenta i likwidację nieregulowanej dwuwładzy, ale także zmuszało rządzących do szybkiego stworzenia nowego systemu politycznego. Dlatego też w październiku i listopadzie zintensyfikowano prace nad ostatecznym kształtem nowej ustawy zasadniczej, której treść miała zostać przyjęta lub odrzucona poprzez referendum, które zamierzano przeprowadzić wraz z wyborami do utworzonego na mocy dekretu nr 1400 Zgromadzenia Federalnego. Jelcyn w swoim dekrecie zarządził, że konstytucja zostanie przyjęta jeśli frekwencja w referendum wyniesie co najmniej 50% i przynajmniej połowa z głosujących opowie się za przyjęciem nowej konstytucji. Aby przedstawić społeczeństwu kształt nowej ustawy zasadniczej w ogólnorosyjskich kanałach telewizyjnych przeprowadzano szereg dyskusji i debat.

Wybory do Dumy Państwowej przeprowadzono na zasadach ordynacji wyborczej ustalonej arbitralnie przez prezydenta Jelcyna na mocy dekretu nr 1557 z dnia 1 października 1993 roku. Natomiast zasady elekcji senatorów ustalał dekret prezydencki z 11 października 1993 roku. Na podstawie powyższego dokumentu wybory do Rady Federacji przyjęto o zasadę większościową. Do wyższej izby parlamentu wchodziło po dwóch przedstawicieli każdego z 89 podmiotów Federacji. W wyborach do Dumy Państwowej, niższej izby parlamentu, zdecydowano się na wariant mieszany. Połowa, tj. 225, deputowanych miała zostać wybrana z okręgów jednomandatowych, natomiast o drugą połowę mandatów ubiegać się miały wyłącznie partie i bloki wyborcze na drodze ogólnofederacyjnych wyborów proporcjonalnych. Mandaty miały być podzielone pomiędzy ugrupowaniami politycznymi, które przekroczyły 5% próg wyborczy, zaś kadencja Dumy ustalona została na okres dwóch lat. Warto zaznaczyć, że o ile terytoria okręgów dwumandatowych w wyborach do Rady Federacji pokrywały się z obszarem podmiotów Federacji, to jednomandatowe okręgi w wyborach do Dumy oparte były o zupełnie inny obszar.

Z powodu nieodległego terminu wyborów przygotowania do wyborów do Dumy Państwowej toczyły się w przyspieszonym tempie. Na 8 listopada wyznaczono ostateczny termin rejestracji list wyborczych. Każda partia chcąca wziąć udział w wyborach musiała do tego czasu udokumentować przed Centralną Komisją Wyborczą zebranie co najmniej 100 tys. podpisów. Jedynie 13 ugrupowaniom Komisja Wyborcza zezwoliła na udział w wyborach, pozostałe bądź to nie zebrały wymaganej liczby podpisów, bądź też nie uzyskały zgody na udział na podstawie dekretu prezydenta o szczególnych środkach bezpieczeństwa na okres kampanii wyborczej. Kilka organizacji zostało po wydarzeniach października zdelegalizowanych i przez to nie mogły wystawić swoich kandydatów w nadchodzących wyborach. Były to przede wszystkim organizacje czynnie biorące udział w zamieszkach w obronie Białego Domu, jak choćby Związek Oficerów, czy Front Ocalenia Narodowego. Spośród 13 partii i bloków wyborczych dopuszczonych do wyborów do Dumy największą liczbą zebranych podpisów mogła cieszyć się Agrarna Partia Rosji (500 tys.), Stowarzyszenie Wyborcze "Partia Rosyjskiej Jedności i Zgody" (222 tys.) oraz prowadzony przez Gajdara Wybór Rosji (200 tys.).

W wyniku wyborów przeprowadzonych do Dumy Państwowej spośród 13 zarejestrowanych ugrupowań politycznych jedynie 8 udało się przekroczyć wymagany próg wyborczy. Pozostałe partie musiały liczyć na na miejsca w parlamencie uzyskane z jednomandatowych okręgów wyborczych. Ogółem obsadzono tylko 444 miejsca, gdyż w 6 okręgach jednomandatowych wybory unieważniono. Co ważne wyborów do obu izb parlamentu nie udało się przeprowadzić w ogarniętej chaosem Czeczenii. Z kolei w Tatarstanie głosowanie odbyło się dopiero w marcu 1994 roku. Sytuacja ta wpłynęła na późniejsze zmiany w składzie obu izb. Rozkład uzyskanych miejsc w parlamencie ilustruje poniższa tabela:

 

Ugrupowanie polityczne	Liczba otrzymanych mandatów
	z list federalnych	z okręgów 1-mandatowych	Ogółem
Wybór Rosji	40	56	96
Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji	59	11	70
Komunistyczna Patria Federacji Rosyjskiej	32	33	65
Agrarna Partia Rosji	21	26	47
"Jawliński-Bołdyriew-Łukin" - Jabłoko	20	13	33
Partia Rosyjskiej Jedności i Porozumienia	18	9	27
Kobiety Rosji	21	4	25
Demokratyczna Partia Rosji	14	7	21
Sojusz Obywatelski	0	18	18
Rosyjski Ruch Demokratycznych Reform	0	8	8
Godność i Miłosierdzie	0	8	3
Przyszłość Rosji - Nowe Nazwiska	0	1	1
Kandydaci niezależni	-	30	30

Źródło: J. Zieliński, System partyjny współczesnej Rosji, op. cit., s. 197.

 

Jak widać z powyższych danych w głosowaniu na listy partyjne zwycięzcą okazała się Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji kierowana autorytarnie przez Władimira Żyrynowskiego. W skali kraju uzyskała ona ponad 22% głosów, wyprzedzając reformatorską partię Wybór Rosji J. Gajdara. Co prawda po podliczeniu głosów i dodaniu liczby otrzymanych miejsc z okręgów jednomandatowych okazało się, że to jednak Wybór Rosji będzie najliczniejszej reprezentowanym ugrupowaniem w Dumie. Mimo to, w świadomości obywateli zwycięzcą wyborów został Żyrynowski i jego LDPR, co zresztą uznano za niemałą sensację. Sukces Liberalno-Demokratycznej Partii Rosji, której nazwa nie odpowiada programowi ugrupowania, oparty był na populistycznych wystąpieniach Żyrynowskiego, który w płatnych wystąpieniach telewizyjnych prowadził przemyślaną, acz agresywną kampanię wyborczą. Jego hasła, choć często miały zabarwienie faszystowskie, trafiały do różnych warstw społecznych rozczarowanych ówczesną sytuacją w Rosji. Były to populistyczne hasła mówiące o odbudowaniu imperium, pomocy socjalnej, rozwoju nauki, czy zapewnieniu wszystkim pracy. Niektóre hasła Żyrynowskiego można wręcz było zakwalifikować jako podżeganie do wojny, jednak żaden z przeciwników politycznych nie widział przed wyborami realnego zagrożenia ze strony LDPR.

Charakterystyczną cechą wyborów grudniowych były rozbieżności pomiędzy wynikami sondaży przedwyborczych a oficjalnymi rezultatami wyborów. Prawdopodobnie dlatego lekceważona LDPR, której prognozowano około 5% poparcie nie napotkała na krytykę ze strony liczących się partii i mogła, wychodząc niejako z cienia, zostać jednym ze zwycięzców wyborów parlamentarnych. Należy dodać, że cały system badania opinii publicznej oparty o zachodnie wzorce okazał się wadliwy i zupełnie nieprzystosowany do warunków rosyjskich. "Murowanym faworytem" wyborów był, wg prognoz, Wybór Rosji, który miał zdobyć nawet 40% głosów, zaś na drugim miejscu miało znaleźć się Jabłoko Jawlińskiego, które ostatecznie było dopiero czwarte. Ponadto zwraca uwagę fakt, iż nie istnieje jeden, oficjalny wynik wyborów, rozbieżności choć niewielkie dotyczą prawie wszystkich ugrupowań. Dokładne ustalenie liczby przedstawicieli poszczególnych partii w Dumie jest tym bardziej utrudnione, gdyż spora część parlamentarzystów szybko zaczęła zmieniać swoją przynależność partyjną.

Pomimo iż do Dumy weszło wiele partii, nie można było mówić o sformowaniu się większości o podłożu ideowo-programowym, nie mówiąc już o trwałej koalicji. Ugrupowania opowiadające się za kontynuacją reform gospodarczych w sumie uzyskały nieco ponad 160 mandatów. Były to: Wybór Rosji, Jabłoko, Partia Rosyjskiej Jedności i Porozumienia oraz Ruch Demokratycznych Reform. Ich naturalnymi przeciwnikami były ugrupowania komunistyczne i narodowe, reprezentowane przez Komunistyczną Partię Federacji Rosyjskiej, LDPR i Partię Agrarną, które z kolei posiadały ponad 180 deputowanych. Dlatego też, rolę "języczka u wagi" odgrywać miały partie "środka", takie jak: Kobiety Rosji i Sojusz Obywatelski, dysponujące ponad 40 mandatami. Obie te partie skłaniały się raczej ku poparciu linii Jelcyna, ale domagały się także korekty reform. Z takiego rozkładu sił w parlamencie wynika przede wszystkim nieprzewidywalność decyzji oraz brak możliwości prowadzenia konsekwentnej linii polityki.

Układ sił w Radzie Federacji był bardziej korzystny dla Jelcyna i rządu. Co prawda wyższa izba parlamentu posiada mniejsze znaczenie niż Duma Państwowa, to jednak jej kompetencje są wystarczające by zapewnić organom władzy wykonawczej stabilną pracę. Pro-reformatorskie ugrupowania, takie jak: "Wybór Rosji", "Jabłoko", Partia Rosyjskiej Jedności i Porozumienia oraz Rosyjski Ruch Demokratycznych Reform, posiadały w Radzie Federacji aż 48 mandatów. Do tego należy doliczyć 23 głosy, które posiadali umiarkowani reformatorzy. Opozycja antyrządowa i antyprezydencka mogła liczyć na nie więcej niż 56 mandatów. Pomimo wyraźnych podziałów senatorów ze względu na poglądy wielu z nich nie przyznawało się swoich sympatii politycznych. Miała to być oznaka niezależności Rady Federacji.

O ile wybory do parlamentu miały zadecydować o przyszłości Rosji na najbliższe dwa lata, to przeprowadzone wraz z nimi referendum konstytucyjne miało mieć skutki o wiele dalej idące. Sam prezydent Jelcyn chcąc zatrzeć nie do końca korzystne dla niego wyniki wyborów do Dumy, uznał, że o wiele ważniejsze było właśnie referendum. Zgodnie z przewidywaniami analityków nowa konstytucja została zaakceptowana przez społeczeństwo, natomiast jedyną niepewność budziła frekwencja. Ostatecznie według oficjalnych danych w głosowaniu wzięło udział nieco ponad 54% uprawnionych do głosowania, którzy w większości opowiedzieli się za uchwaleniem nowej ustawy zasadniczej. Za uchwaleniem nowej konstytucji opowiadał się nie tylko obóz demokratyczny, ale również sam Żyrynowski, który popierając prezydencki model rządów wprowadzany przez nową ustawę zasadniczą, liczył na zwycięstwo w najbliższych wyborach na najwyższe stanowisko w państwie.

 

Autor: Łukasz Szul