Historia ZSRR - Polityka Związku Radzieckiego wobec Republiki Weimarskiej
Zobacz również: Historia Rosji i ZSRR - spis treści
Wrogość do Polski była głównym powodem, dla którego część prawicy niemieckiej wypowiadała się za porozumieniem ze Związkiem Radzieckim. Mimo braku formalnego uznania rządu radzieckiego przez mocarstwa zachodnie zaproszono go, podobnie jak Niemcy, do udziału w międzynarodowej konferencji gospodarczej, która odbyła się w Genui w dniach 10 kwietnia – 19 maja 1922r. Ku zaskoczeniu mocarstw zachodnich niemiecki minister spraw zagranicznych Walter Rathenau i radziecki komisarz spraw zagranicznych Gieorgij Cziczerin podpisali 16 kwietnia 1922r. w pobliskim Rapallo układ o anulowaniu roszczeń radzieckich do niemieckich odszkodowań wojennych oraz roszczeń niemieckich do odszkodowania za dobra uspołecznione w ZSRR, o normalizacji stosunków dyplomatycznych i rozszerzeniu wzajemnego handlu. Poprzednio już 19 kwietnia 1920r. Niemcy i Rosja Radziecka (Nazwa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich pojawiła się dopiero w 1922r.) zawarły układ w sprawie repatriacji jeńców wojennych i ustanowiły swoich pełnomocników wzajemnie w obu stolicach. Dnia 6 maja 1921r. Niemcy i Rosja Radziecka zawarły układ handlowy.
Umowa w Rapallo otworzyła nowy okres wielopłaszczyznowej współpracy między ZSRR a Republiką Weimarską. Jako pierwszy niemiecki ambasador udał się do Moskwy Urlich von Brockdorff Rantzau. Już wkrótce rozpoczął on oparte na wzajemnym zaufaniu, wszechstronne pertraktacje z komisarzem spraw zagranicznych Cziczerinem. Ustalono rozbudowę wymiany gospodarczej i handlowej, która miała rozszerzyć się niebawem także w ścisłą współpracę w dziedzinie wojskowości.
Wzajemne zbliżenie podyktowane było interesem obu stron. Lenin nie ukrywał, że Rosję Radziecką łączy wspólna niechęć do traktatu wersalskiego. Swoich niemieckich rozmówców przekonywał, że jedyną dla nich drogą ocalenia przed Ententą jest sojusz z Moskwą. Dla Niemców ominięcie twardych warunków traktatu wersalskiego: demilitaryzacja Nadrenii i zniesienie powszechnej służby wojskowej; możliwe było tylko przy ścisłym sojuszu z ZSRR. Także problem pozytywnego rozwiązania w przyszłości niemieckiej granicy wschodniej, zwłaszcza z Polską, widziano w Berlinie jedynie we współdziałaniu z Moskwą. Przyczyniło się to do podpisania 29 lipca 1922r. tajnej umowy o radziecko – niemieckiej współpracy wojskowej. Niemcy pozbawione, wynikiem ustaleń wersalskich, możliwości posiadania ciężkiego sprzętu wojskowego, licznej armii, lotnictwa, praktycznie skazane były na wojskowe upośledzenie. Znalazły zatem sobie partnera, takiego jak one odseparowanego od elity europejskiej, u którego mogły prowadzić badania naukowe pod kontem militarnym, szkolić oficerów z użyciem broni pancernej, uczyć fachu pilotów wojskowych etc.
Następowały wprawdzie również okresy znacznego oziębienia wzajemnych stosunków między innymi z powodu roli Moskwy w przygotowaniu komunistycznej rebelii w Niemczech w 1923r. oraz aresztowań w ZSRR niemieckich specjalistów podejrzanych o sabotaż, to jednak konflikty te nie miały wpływu na osłabienie współpracy wojskowej. Wręcz przeciwnie 24 kwietnia 1926r. w Berlinie podpisany został niemiecko - radziecki układ o przyjaźni i neutralności. Dobrej współpracy nie zakłóciło też przystąpienie Niemiec do Ligi Narodów we wrześniu 1926r.
Przerwanie ścisłego współdziałania w dziedzinie wojskowej nastąpiło dopiero w roku 1933 z winy Hitlera, który wydał rozkaz likwidacji wszystkich niemieckich powiązań wojskowych z Rosją. Stalin nie zamierzał jednak zrywać tajnego związku berlińsko - moskiewskiego i w następnych latach czynił wszystko co możliwe by pozyskać niemieckiego dyktatora.
Hitler, który planował rewizję wschodnich granic Niemiec kosztem Polski i Czechosłowacji potrzebował, jeśli nie poparcia to przynajmniej przyzwolenia państw zachodnich. Zatem nie chciał się narażać na podejrzenia o współpracę ze Stalinem. Nadal trwały jednak, choć ograniczone, kontakty handlowe, a w kwietniu 1935 roku doszło do zawarcia układu kredytowego, zgodnie z którym w ciągu najbliższych 2 lat ZSRR miał otrzymać z Berlina kredyt w wysokości 200 mln marek. Pewne oznaki ocieplenia wzajemnych stosunków pojawiły się na przełomie 1938 i 1939 roku a więc po przyłączeniu Austrii i układzie monachijskim, sankcjonującym niemieckie roszczenia w stosunku do Czechosłowacji. Hitler nie musiał już dbać o zachodnią opinię.
Z Polską mógł rozprawić się sam, ale dla pewności wolał ułożyć się ze Stalinem w tej kwestii. (Inną sprawą jest że agresja na RP nie była wpisana w program Hitlera, decyzja o tym zapadła dopiero w 1939, lecz nie jest zadaniem tego tekstu rozliczanie tej kwestii. ) Układ Ribbentrop – Mołotow, pięknie przypieczętował 20 lat współpracy obu krajów. Fakt, że obie strony zdawały sobie sprawę z iluzoryczności przyjaźni, to jednak na ów moment było to scementowanie dwóch europejskich potęg.
Autorem jest Michał Patyna
